ΚΛΗΡΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο κλῆρος (κλῆρος, ὁ) αναφέρεται πρωτίστως στο «κομμάτι ξύλου ή πέτρας που χρησιμοποιείται για κλήρωση», δηλαδή το ίδιο το αντικείμενο με το οποίο γινόταν η κλήρωση. Από αυτή την αρχική, απτή σημασία, η λέξη επεκτάθηκε για να περιγράψει το «μερίδιο» ή την «κληρονομιά» που αποκτάται μέσω κλήρωσης ή διανομής. Στην ομηρική εποχή, η κλήρωση ήταν μια κοινή μέθοδος για τη λήψη αποφάσεων, τη διανομή λαφύρων ή την ανάθεση επικίνδυνων καθηκόντων, όπως φαίνεται στην Ιλιάδα, όπου οι Αχαιοί κληρώνουν για το ποιος θα μονομαχήσει με τον Έκτορα.

Στην κλασική Αθήνα, ο κλῆρος διαδραμάτιζε κεντρικό ρόλο στην πολιτική ζωή, καθώς πολλά δημόσια αξιώματα ανατίθεντο με κλήρωση, ως μέσο διασφάλισης της ισότητας και αποφυγής της διαφθοράς. Επιπλέον, ο όρος χρησιμοποιούνταν για να δηλώσει το «μερίδιο γης» που παραχωρούνταν σε πολίτες, είτε εντός της πόλης-κράτους είτε σε αποικίες, όπως στις κληρουχίες. Σε αυτή την περίπτωση, ο κλῆρος δεν ήταν απλώς ένα κομμάτι γης, αλλά ένα σύμβολο της ιδιότητας του πολίτη και της συμμετοχής στην κοινότητα.

Με την πάροδο του χρόνου, η σημασία του κλήρου διευρύνθηκε για να περιλάβει την «κληρονομιά» γενικότερα, είτε υλική είτε άυλη, καθώς και την «μοίρα» ή την «τύχη» που έχει επιφυλαχθεί σε κάποιον, ως αποτέλεσμα μιας «θείας κλήρωσης». Στη χριστιανική γραμματεία, η λέξη αποκτά μια ιδιαίτερη θεολογική διάσταση. Αρχικά, στην Παλαιά Διαθήκη των Εβδομήκοντα, ο κλῆρος αναφέρεται στο «μερίδιο» του Θεού, δηλαδή τον λαό του Ισραήλ. Στην Καινή Διαθήκη, και ιδιαίτερα στους Πατέρες της Εκκλησίας, ο όρος εξελίσσεται για να δηλώσει το «σύνολο των κληρικών», δηλαδή αυτούς που έχουν επιλεγεί από τον Θεό για την ιερατική διακονία, καθώς και το ίδιο το «ιερατικό αξίωμα». Έτσι, από ένα απλό αντικείμενο κλήρωσης, ο κλῆρος κατέληξε να συμβολίζει την θεία επιλογή και την ιερή υπηρεσία.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αντικείμενο κλήρωσης — Το κομμάτι ξύλου ή πέτρας που χρησιμοποιείται για τη διενέργεια κλήρωσης, συχνά για τη λήψη αποφάσεων ή τη διανομή.
2. Μερίδιο, μερίδα — Το τμήμα ή η μερίδα που λαμβάνεται από μια διανομή, είτε αγαθών είτε γης. Στον Όμηρο, το μερίδιο των λαφύρων.
3. Κληρονομιά, περιουσία — Η περιουσία ή τα αγαθά που κληρονομούνται από κάποιον, είτε μέσω κλήρωσης είτε μέσω διαδοχής.
4. Μοίρα, πεπρωμένο — Το πεπρωμένο ή η τύχη που έχει επιφυλαχθεί σε κάποιον, ως αποτέλεσμα μιας «θείας κλήρωσης» ή αναπόφευκτης πορείας.
5. Αξίωμα που ανατίθεται με κλήρωση — Στην αθηναϊκή δημοκρατία, το αξίωμα ή η θέση που αποκτάται μέσω κλήρωσης, όχι εκλογής.
6. Κληρουχία, αγροτεμάχιο — Το αγροτεμάχιο γης που παραχωρείται σε πολίτες, ιδίως σε αποικίες, διατηρώντας την υπηκοότητά τους.
7. Ο λαός του Θεού, η εκκλησία — Στην Παλαιά Διαθήκη των Εβδομήκοντα, ο λαός του Ισραήλ ως το «μερίδιο» του Θεού.
8. Κλήρος, κληρικοί — Στη χριστιανική παράδοση, το σύνολο των ιερωμένων ή το ιερατικό αξίωμα, ως αυτοί που έχουν επιλεγεί από τον Θεό.

Οικογένεια Λέξεων

κληρ- (ρίζα του κλῆρος, σημαίνει «μερίδιο, κλήρωση»)

Η ρίζα κληρ- παράγει μια σημαντική οικογένεια λέξεων που μοιράζονται την έννοια της κλήρωσης, του μεριδίου, της διανομής και της κληρονομιάς. Από την αρχική ιδέα του φυσικού αντικειμένου που χρησιμοποιείται για την κλήρωση, η ρίζα εξελίχθηκε για να εκφράσει τόσο την υλική διανομή (γη, περιουσία) όσο και την αφηρημένη έννοια της μοίρας ή της θείας επιλογής. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή αυτής της πολυσχιδούς σημασίας, από το ρήμα της ενέργειας μέχρι τα ουσιαστικά των αποτελεσμάτων και των σχετικών προσώπων.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν τις διαφορετικές χρήσεις του κλήρου:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΚΛΗΡΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford University Press.
• Όμηρος — Ιλιάς.
• Πλάτων — Νόμοι.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου.
• Καινή Διαθήκη — Πράξεις Αποστόλων, Επιστολή προς Κολοσσαείς, Α' Επιστολή Πέτρου.
• Lampe, G. W. H. — A Patristic Greek Lexicon. Oxford University Press.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG). University of Chicago Press.