ΚΡΙΤΙΚΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀρχική σημασία της κριτικῆς είναι «η τέχνη του κρίνειν, η τέχνη του διακρίνειν, η κριτική ικανότητα». Προέρχεται από το επίθετο κριτικός, που σημαίνει «ικανός να κρίνει, να διακρίνει». Δεν αναφέρεται απλώς στην αρνητική έννοια της επίκρισης, αλλά στην ουδέτερη και θετική λειτουργία της αξιολόγησης, της ανάλυσης και της λήψης αποφάσεων.

Στη φιλοσοφία, η κριτική ικανότητα ήταν θεμελιώδης για την αναζήτηση της αλήθειας. Από τους Προσωκρατικούς, που προσπαθούσαν να διακρίνουν την αρχή των πάντων, μέχρι τον Σωκράτη και τον Πλάτωνα, που χρησιμοποιούσαν τη διαλεκτική για να κρίνουν τις ιδέες και να διαχωρίσουν το αληθές από το ψευδές, η κριτική ήταν το εργαλείο για την πνευματική πρόοδο. Ο Αριστοτέλης την ενσωμάτωσε στη λογική, τη ρητορική και την ποιητική του, ως μέσο για την αξιολόγηση των επιχειρημάτων, των λόγων και των έργων τέχνης.

Η κριτική τέχνη επεκτάθηκε σε διάφορους τομείς: στην ιατρική για τη διάγνωση (κρίσις), στην πολιτική για την αξιολόγηση των νόμων και των ηγετών, και στην ηθική για τη διάκριση του καλού από το κακό. Η λέξη υποδηλώνει μια ενεργή, αναλυτική και συχνά απαιτητική πνευματική διαδικασία, απαραίτητη για την κατανόηση του κόσμου και την ορθή δράση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η τέχνη ή η ικανότητα της διάκρισης και της κρίσης — Η πρωταρχική σημασία, αναφερόμενη στην πνευματική ικανότητα να ξεχωρίζει κανείς το αληθές από το ψευδές, το καλό από το κακό.
2. Αξιολόγηση, εκτίμηση — Η διαδικασία της εκτίμησης της αξίας, της ποιότητας ή της ορθότητας κάποιου πράγματος, ιδέας ή έργου.
3. Φιλοσοφική ανάλυση — Στην πλατωνική και αριστοτελική φιλοσοφία, η μέθοδος εξέτασης και αξιολόγησης ιδεών και επιχειρημάτων.
4. Λογοτεχνική ή καλλιτεχνική κριτική — Η αξιολόγηση και ερμηνεία λογοτεχνικών έργων, ποιημάτων, ρητορικών λόγων ή άλλων μορφών τέχνης.
5. Δικαστική απόφαση, κρίση — Η ενέργεια του δικαστή ή του κριτή να αποφασίσει σε μια υπόθεση, να αποδώσει δικαιοσύνη.
6. Ιατρική διάγνωση (ως μέρος της κρίσης) — Η ικανότητα του ιατρού να διακρίνει τα συμπτώματα και να αποφασίσει για την πορεία μιας ασθένειας (συνδεόμενη με την κρίσιν).
7. Επίκριση, ψόγος (μεταγενέστερη, αρνητική σημασία) — Η σημασία της εύρεσης ψεγαδιών ή της αρνητικής αξιολόγησης, που αναπτύχθηκε κυρίως σε μεταγενέστερες περιόδους.

Οικογένεια Λέξεων

κριν- (ρίζα του ρήματος κρίνω, σημαίνει «διαχωρίζω, αποφασίζω, κρίνω»)

Η ρίζα κριν- αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες περιστρεφόμενες γύρω από την έννοια του «διαχωρισμού», της «διάκρισης» και της «απόφασης». Από αυτή τη θεμελιώδη λειτουργία της διάκρισης προκύπτουν οι έννοιες της αξιολόγησης, της δικαστικής κρίσης, της επιλογής και της ανάλυσης. Η ρίζα αυτή είναι αρχαιοελληνικής καταγωγής και έχει διαμορφώσει ένα πλούσιο λεξιλόγιο που καλύπτει από τη φιλοσοφία και τη δικαιοσύνη μέχρι την καθημερινή ζωή και την τέχνη.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η κριτική ικανότητα, ως θεμελιώδης πνευματική λειτουργία, αναδεικνύεται σε πολλά κείμενα της αρχαίας γραμματείας:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΚΡΙΤΙΚΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Σοφιστής, επιμ. H. N. Fowler. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1921.
• Αριστοτέλης — Ρητορική, επιμ. J. H. Freese. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1926.
• Ισοκράτης — Προς Νικοκλέα, επιμ. G. Norlin. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1928.
• Jaeger, Werner — Paideia: The Ideals of Greek Culture, Vol. II: In Search of the Divine Centre. Trans. Gilbert Highet. New York: Oxford University Press, 1943.
• Guthrie, W. K. C. — A History of Greek Philosophy, Vol. IV: Plato: The Man and His Dialogues, Earlier Period. Cambridge: Cambridge University Press, 1975.