ΛΟΓΙΚΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η λέξη «λογικός» (λογικός, -ή, -όν) σημαίνει αρχικά «που ανήκει ή σχετίζεται με τον λόγο, την ομιλία». Επεκτείνεται γρήγορα για να περιγράψει αυτό που είναι «λογικό, ορθολογικό», «που διαθέτει λογική» ή «που είναι σύμφωνο με τη λογική». Η χρήση του καλύπτει ένα ευρύ φάσμα, από την απλή ικανότητα του ανθρώπου να ομιλεί και να σκέφτεται, μέχρι την πιο σύνθετη φιλοσοφική έννοια της λογικής ως της ανώτερης ικανότητας της ψυχής.

Στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, ο «λογικός» άνθρωπος είναι αυτός που μπορεί να χρησιμοποιεί τον λόγο του για να διακρίνει, να κρίνει και να οργανώνει τις σκέψεις και τις πράξεις του. Για τον Αριστοτέλη, το «λογικόν» είναι ένα από τα μέρη της ψυχής, υπεύθυνο για τη νόηση και την ηθική κρίση, διαχωρίζοντας τον άνθρωπο από τα ζώα. Οι Στωικοί ανέπτυξαν περαιτέρω την έννοια, θεωρώντας τη λογική ως τη θεμελιώδη αρχή που διέπει τόσο τον κόσμο (κοσμικός Λόγος) όσο και την ανθρώπινη φύση, οδηγώντας στην ιδέα της ζωής «κατὰ φύσιν» (σύμφωνα με τη φύση), δηλαδή λογικά.

Η σημασία του «λογικός» δεν περιορίζεται μόνο στην αφηρημένη σκέψη, αλλά επεκτείνεται και στην πρακτική εφαρμογή. Ένα «λογικό» επιχείρημα είναι αυτό που είναι εύλογο και συνεπές, μια «λογική» πράξη είναι αυτή που είναι δικαιολογημένη και συνετή. Στον χριστιανισμό, ο Απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί τον όρο στην έκφραση «λογικὴν λατρείαν» (Ρωμ. 12:1), υποδηλώνοντας μια πνευματική, εσωτερική και ορθολογική λατρεία, σε αντίθεση με τις εξωτερικές, τελετουργικές θυσίες.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Που σχετίζεται με τον λόγο, την ομιλία — Η αρχική και βασική σημασία, αναφερόμενη στην ικανότητα της γλώσσας και της έκφρασης.
2. Που διαθέτει λογική, ορθολογικός — Περιγράφει τον άνθρωπο ή την οντότητα που είναι προικισμένη με την ικανότητα της λογικής σκέψης και της κρίσης.
3. Συστηματικός, συνεπής, λογικός (ως προς τη σκέψη ή πράξη) — Αναφέρεται σε κάτι που ακολουθεί μια εσωτερική συνοχή και τάξη, είτε σε μια σειρά σκέψεων είτε σε μια συμπεριφορά.
4. Εύλογος, δικαιολογημένος — Περιγράφει κάτι που είναι αποδεκτό από τη λογική, που έχει βάση και αιτιολόγηση.
5. (Φιλοσοφία) Το λογικόν μέρος της ψυχής — Στην πλατωνική και αριστοτελική ψυχολογία, το ανώτερο μέρος της ψυχής που είναι υπεύθυνο για τη νόηση, τη σκέψη και την ηθική κρίση.
6. (Μαθηματικά/Λογική) Που ακολουθεί τους κανόνες της λογικής — Σε επιστημονικό και τυπικό πλαίσιο, αναφέρεται σε συμπεράσματα ή διαδικασίες που είναι έγκυρα σύμφωνα με τους κανόνες της λογικής.
7. (Θεολογία) Πνευματικός, όχι σωματικός — Όπως στην «λογική λατρεία» του Παύλου, υποδηλώνει μια λατρεία που είναι πνευματική, εσωτερική και βασισμένη στην κατανόηση, όχι σε εξωτερικές τελετουργίες.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν τη σημασία του «λογικού» στην αρχαία και χριστιανική σκέψη:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΛΟΓΙΚΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 9th ed., 1940.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια. Μετάφραση Δ. Λυκιαρδόπουλος. Αθήνα: Κάκτος, 1994.
• Μάρκος Αυρήλιος — Εις Εαυτόν. Μετάφραση Γ.Α. Ράπτης. Αθήνα: Πατάκης, 2000.
• Ελληνική Βιβλική Εταιρεία — Η Καινή Διαθήκη: Κείμενο και Ερμηνευτική Απόδοση. Αθήνα: Ελληνική Βιβλική Εταιρεία, 1997.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers. Cambridge: Cambridge University Press, 1987.
• Jaeger, W. — Paideia: The Ideals of Greek Culture. Vol. II: In Search of the Divine Centre. Translated by G. Highet. New York: Oxford University Press, 1943.
• Armstrong, A. H. (ed.) — The Cambridge History of Later Greek and Early Medieval Philosophy. Cambridge: Cambridge University Press, 1967.