ΛΟΓΙΣΤΙΚΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το λογιστικόν (ως ουσιαστικό) σημαίνει «το λογικό μέρος της ψυχής» ή «η ικανότητα του υπολογισμού». Ως επίθετο, λογιστικός, -ή, -όν, σημαίνει «αυτός που σχετίζεται με τον υπολογισμό, τον συλλογισμό ή τη λογική». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα λογίζομαι («υπολογίζω, συλλογίζομαι, κρίνω») και το ουσιαστικό λόγος («λόγος, ομιλία, λογική, αναλογία, υπολογισμός»).

Στην κλασική ελληνική φιλοσοφία, και ιδίως στον Πλάτωνα, το λογιστικόν είναι ένα από τα τρία μέρη της ψυχής, μαζί με το θυμοειδές (το θυμικό, το συναισθηματικό) και το επιθυμητικόν (το επιθυμητικό, το ενστικτώδες). Το λογιστικόν είναι το ανώτερο μέρος, υπεύθυνο για τη λογική σκέψη, την αναζήτηση της αλήθειας, την κρίση και τον έλεγχο των κατώτερων παθών. Είναι το μέρος της ψυχής που επιδιώκει τη σοφία και την αρετή, και του οποίου η κυριαρχία οδηγεί στην ενάρετη ζωή και την ευδαιμονία.

Πέρα από τη φιλοσοφική του διάσταση, το λογιστικόν διατηρεί και την αρχική, πιο πρακτική του σημασία, αναφερόμενο σε οτιδήποτε σχετίζεται με τον υπολογισμό, την καταμέτρηση ή την τήρηση λογαριασμών. Έτσι, μπορεί να περιγράψει τόσο μια πνευματική ικανότητα όσο και μια τεχνική ή διοικητική λειτουργία, όπως αυτή ενός λογιστή ή ενός διαχειριστή. Η διπλή αυτή χρήση αναδεικνύει την ευρύτητα της ρίζας λογ-, που καλύπτει τόσο την αφηρημένη σκέψη όσο και την εμπειρική εφαρμογή.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Περί τον υπολογισμό, τον συλλογισμό — Αυτό που σχετίζεται με την πράξη του υπολογισμού ή της λογικής σκέψης.
2. Λογικός, ορθολογικός — Εννοιολογικά συνδεδεμένο με τη λογική, το ορθό συλλογισμό και την ικανότητα κρίσης.
3. Το λογικό μέρος της ψυχής (Πλάτων) — Το ανώτερο μέρος της ψυχής που είναι υπεύθυνο για τη λογική, τη γνώση και την αναζήτηση της αλήθειας.
4. Περί την τήρηση λογαριασμών, τη διοίκηση — Αυτό που αφορά την πρακτική διαχείριση και τους οικονομικούς υπολογισμούς.
5. Ικανός στον υπολογισμό, επιδέξιος στη λογική — Περιγράφει ένα πρόσωπο ή μια ικανότητα που διακρίνεται στην αριθμητική ή τη λογική ανάλυση.
6. Συνετός, φρόνιμος — Μεταφορικά, αυτός που ενεργεί με λογική και σύνεση.

Οικογένεια Λέξεων

λογ- (ρίζα του ρήματος λέγω και του ουσιαστικού λόγος, σημαίνει «συλλέγω, λέγω, υπολογίζω, συλλογίζομαι»)

Η ρίζα λογ- είναι μια από τις πιο παραγωγικές και σημασιολογικά πλούσιες ρίζες της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Η αρχική της έννοια σχετίζεται με τη «συλλογή» ή «σύναξη», όπως φαίνεται στο ρήμα λέγω με τη σημασία «συλλέγω, διαλέγω». Από αυτή την ιδέα της συλλογής, αναπτύχθηκαν διαδοχικά οι σημασίες του «λέγω» (συλλέγω λέξεις, εκφράζω), του «υπολογίζω» (συλλέγω αριθμούς, μετρώ) και του «συλλογίζομαι» (συλλέγω σκέψεις, κρίνω). Αυτή η πολυσχιδής εξέλιξη καθιστά τη ρίζα λογ- θεμελιώδη για την ελληνική σκέψη, καθώς καλύπτει τόσο την επικοινωνία και την έκφραση όσο και τη λογική, τη γνώση και την πρακτική διαχείριση. Είναι μια αρχαιοελληνική ρίζα που ανήκει στο αρχαιότερο στρώμα της γλώσσας, χωρίς εξωτερικές ετυμολογικές συνδέσεις.

Στα Αρχαία Κείμενα

Το λογιστικόν είναι θεμελιώδες στην πλατωνική ψυχολογία, όπως φαίνεται στα ακόλουθα χωρία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΛΟΓΙΣΤΙΚΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Πολιτεία.
• Πλάτων — Φαίδρος.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια.
• Diels, H., Kranz, W. — Die Fragmente der Vorsokratiker. Berlin: Weidmannsche Buchhandlung, 1951.
• Παπανούτσος, Ε. Π. — Φιλοσοφικά Έργα. Αθήνα: Εκδόσεις Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. Chicago: University of Chicago Press, 2000.