ΜΕΤΑΛΗΨΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η μετάληψις (από το μεταλαμβάνω) σημαίνει αρχικά «το λαμβάνειν μέρος τινός, το μετέχειν, η συμμετοχή». Η λέξη αυτή, σύνθετη από την πρόθεση «μετά» (που δηλώνει συνήθως «μαζί με», «μεταξύ», «μετά από») και τη ρίζα του ρήματος «λαμβάνω» («παίρνω, δέχομαι»), υποδηλώνει μια πράξη απόκτησης ή συμμετοχής σε κάτι που είναι κοινό ή μοιράζεται. Δεν είναι απλώς μια παθητική λήψη, αλλά μια ενεργός ενσωμάτωση ή σύνδεση με μια ευρύτερη ολότητα.

Στην κλασική φιλοσοφία, και ιδίως στον Πλάτωνα, η μετάληψις (ή συχνότερα η μέθεξις) αποτελεί κεντρικό όρο για να περιγράψει τη σχέση μεταξύ των αισθητών πραγμάτων και των αιώνιων, αμετάβλητων Ιδεών. Τα επίγεια αντικείμενα «μετέχουν» ή «λαμβάνουν μέρος» στην ουσία των Ιδεών, χωρίς ποτέ να ταυτίζονται πλήρως με αυτές. Αυτή η σχέση είναι θεμελιώδης για την κατανόηση της πλατωνικής μεταφυσικής και επιστημολογίας, εξηγώντας πώς τα πολλά μπορούν να σχετίζονται με το Ένα και πώς η γνώση είναι δυνατή.

Πέρα από τη φιλοσοφία, η μετάληψις βρίσκει εφαρμογή και σε άλλους τομείς. Στη γραμματική, μπορεί να αναφέρεται στην αλλαγή πτώσης ή διάθεσης. Στην ιατρική, μπορεί να σημαίνει την αλλαγή φάσης μιας νόσου ή τη διαδοχική λήψη φαρμάκων. Ωστόσο, η πιο διαδεδομένη και επιδραστική χρήση της, μετά την κλασική εποχή, είναι στη χριστιανική θεολογία, όπου η «Θεία Μετάληψις» αναφέρεται στο μυστήριο της Ευχαριστίας, την πράξη δηλαδή της συμμετοχής στο Σώμα και το Αίμα του Χριστού, ως μέσο ένωσης με το Θείο.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Το λαμβάνειν μέρος τινός, συμμετοχή — Η γενική έννοια της απόκτησης ενός μεριδίου ή της συμμετοχής σε κάτι.
2. Φιλοσοφική συμμετοχή (Πλάτων) — Η σχέση των αισθητών πραγμάτων με τις Ιδέες, όπου τα πρώτα «μετέχουν» ή «λαμβάνουν μέρος» στην ουσία των δεύτερων. Βασικός όρος στην πλατωνική μεταφυσική.
3. Διαδοχή, εναλλαγή — Η πράξη της διαδοχικής λήψης ή αλλαγής, όπως η μετάληψις της εξουσίας ή η μετάληψις των καιρών.
4. Γραμματικός όρος — Η αλλαγή πτώσης, διάθεσης ή χρόνου σε μια λέξη ή πρόταση.
5. Θεία Κοινωνία, Ευχαριστία — Η χριστιανική τελετουργία της συμμετοχής στο Σώμα και το Αίμα του Χριστού, ως μέσο ένωσης με το Θείο.
6. Ανάληψη, παραλαβή (π.χ. καθήκοντος) — Η πράξη της ανάληψης ή παραλαβής ενός καθήκοντος, μιας ευθύνης ή ενός ρόλου.

Οικογένεια Λέξεων

λαβ-/ληβ-/ληπ- (ρίζα του ρήματος λαμβάνω, σημαίνει «παίρνω, δέχομαι»)

Η ρίζα λαβ-/ληβ-/ληπ- είναι μια από τις πιο παραγωγικές και αρχαίες ρίζες της ελληνικής γλώσσας, εκφράζοντας την έννοια της λήψης, της σύλληψης ή της απόκτησης. Μέσω προθεμάτων, όπως το «μετά-», η βασική σημασία εμπλουτίζεται, προσδίδοντας αποχρώσεις συμμετοχής, διαδοχής ή αλλαγής. Η οικογένεια αυτής της ρίζας είναι κεντρική για την έκφραση σύνθετων ιδεών, από τις πιο απλές πράξεις λήψης έως τις βαθύτερες φιλοσοφικές και θεολογικές έννοιες της συμμετοχής στην ουσία ή τη χάρη. Κάθε μέλος της οικογένειας αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή της θεμελιώδους πράξης της λήψης και της σύνδεσης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία της μετάληψης αναδεικνύεται μέσα από κείμενα που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα της αρχαίας και χριστιανικής γραμματείας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΜΕΤΑΛΗΨΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Παρμενίδης. Εκδόσεις «Κάκτος».
• Αριστοτέλης — Μετά τα Φυσικά. Εκδόσεις «Κάκτος».
• Πλωτίνος — Εννεάδες. Εκδόσεις «Πόλις».
• Μέγας Αθανάσιος — Περί Ενανθρωπήσεως του Λόγου. Ελληνική Πατρολογία.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Σταυρόπουλος, Φ. — Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη, 2008.