ΜΕΘΕΚΤΟΝ

Ορισμός

Κατά την κλασική και, κυρίως, τη νεοπλατωνική φιλοσοφία, το μεθεκτόν (ουδέτερο του επιθέτου μεθεκτός, -ή, -όν) δηλώνει οτιδήποτε είναι ικανό να μετέχει σε κάτι άλλο. Η έννοια αυτή είναι θεμελιώδης στην πλατωνική θεωρία των Ιδεών, όπου τα αισθητά πράγματα «μετέχουν» στις αιώνιες και αναλλοίωτες Ιδέες, αποκτώντας έτσι την ύπαρξη και τις ιδιότητές τους. Για παράδειγμα, ένα όμορφο αντικείμενο είναι μεθεκτόν της Ιδέας του Κάλλους.

Στον Νεοπλατωνισμό, η έννοια του μεθεκτού επεκτείνεται και συστηματοποιείται. Ο Πρόκλος, για παράδειγμα, διακρίνει μεταξύ των «αμεθέκτων» (των υπερβατικών αρχών που δεν μετέχουν σε τίποτε άλλο, όπως το Ένα), των «μεθεκτών» (των οντοτήτων που μετέχουν σε αυτές τις αρχές) και των «μετεχομένων» (των ίδιων των αρχών στις οποίες γίνεται η μέθεξη). Το μεθεκτόν είναι η ενδιάμεση βαθμίδα, η οποία γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ του απόλυτα υπερβατικού και του εντελώς υλικού.

Η σημασία του μεθεκτού δεν περιορίζεται στην απλή συμμετοχή, αλλά υποδηλώνει μια σχέση εξάρτησης και ομοιότητας. Το μεθεκτόν δεν είναι η ίδια η Ιδέα, αλλά μια εκδήλωση ή αντανάκλασή της, η οποία διατηρεί κάποια από τα χαρακτηριστικά της αρχικής πηγής. Η κατανόηση αυτής της σχέσης είναι κρίσιμη για την ερμηνεία της οντολογίας και της μεταφυσικής των Πλατωνικών φιλοσόφων.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτό που μπορεί να συμμετάσχει — Η βασική σημασία, αναφερόμενη σε οτιδήποτε είναι ικανό να λάβει μέρος σε μια ιδιότητα ή μια οντότητα.
2. Αισθητό αντικείμενο που μετέχει στις Ιδέες — Στην πλατωνική φιλοσοφία, τα υλικά πράγματα που αποκτούν την ύπαρξη και τις ιδιότητές τους μέσω της μέθεξης στις αιώνιες Ιδέες.
3. Οντότητα που λαμβάνει μέρος σε ανώτερες αρχές — Στον Νεοπλατωνισμό, η ενδιάμεση οντολογική βαθμίδα μεταξύ των αμεθέκτων (αρχών) και των μετεχομένων (εκδηλώσεων).
4. Αυτό που είναι δεκτικό μιας ιδιότητας — Γενικότερη σημασία, που υποδηλώνει την ικανότητα ενός πράγματος να δεχθεί ή να εκδηλώσει ένα χαρακτηριστικό.
5. Αυτό που εξαρτάται από κάτι άλλο για την ύπαρξή του — Υποδηλώνει μια σχέση οντολογικής εξάρτησης, όπου η ύπαρξη του μεθεκτού προϋποθέτει την ύπαρξη του μετεχομένου.
6. Αντανάκλαση ή εκδήλωση μιας υπερβατικής πραγματικότητας — Το μεθεκτόν ως μια κατώτερη, αλλά συναφής, μορφή της αρχικής, ανώτερης πηγής.

Οικογένεια Λέξεων

μετ- + ἐχ- (ρίζα του ρήματος ἔχω, σημαίνει «έχω, κρατώ»)

Η ρίζα μετ- + ἐχ- αποτελεί τη βάση μιας σημαντικής οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την έννοια της κατοχής, της συμμετοχής και της σχέσης. Η πρόθεση μετ- (μετά, μαζί) προσδίδει την ιδέα της συνύπαρξης ή της κοινής δράσης, ενώ το ρήμα ἔχω (έχω, κρατώ) δηλώνει την κατοχή ή την κατάσταση. Η σύνθεση αυτή παράγει λέξεις που περιγράφουν την πράξη του να «έχεις μερίδιο σε» ή να «λαμβάνεις μέρος σε». Αυτή η ρίζα είναι ιδιαίτερα παραγωγική σε φιλοσοφικά και θεολογικά πλαίσια, όπου η σχέση μεταξύ διαφορετικών οντοτήτων είναι κεντρική.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν τη σημασία του μεθεκτού και της μέθεξης στην αρχαία φιλοσοφία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΜΕΘΕΚΤΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Παρμενίδης, Σοφιστής.
• Πρόκλος — Στοιχείωσις Θεολογική.
• Dodds, E. R. — Proclus: The Elements of Theology. Oxford: Clarendon Press, 1963.
• Brisson, L. — Platon: Parménide. Paris: Flammarion, 1994.
• Armstrong, A. H. — The Cambridge History of Later Greek and Early Medieval Philosophy. Cambridge University Press, 1967.