ΜΕΤΟΙΚΟΣ

Ορισμός

Κατά την κλασική αρχαιότητα, ο μέτοικος (ἀπὸ τοῦ μετοικεῖν, «αυτός που έχει αλλάξει κατοικία») ήταν ο ελεύθερος αλλοδαπός που διέμενε μόνιμα σε μια πόλη-κράτος, κυρίως στην Αθήνα, χωρίς να είναι πολίτης. Η ιδιότητά του καθοριζόταν από τη μόνιμη εγκατάσταση και την καταβολή φόρων, αλλά και από την έλλειψη πολιτικών δικαιωμάτων, όπως η συμμετοχή στην Εκκλησία του Δήμου ή η κατοχή γης.

Οι μέτοικοι αποτελούσαν μια ζωτική οικονομική δύναμη για την Αθήνα. Συχνά ήταν τεχνίτες, έμποροι, τραπεζίτες ή καλλιτέχνες, συνεισφέροντας σημαντικά στην οικονομία της πόλης. Παρόλο που δεν μπορούσαν να κατέχουν γη ή σπίτι, μπορούσαν να τα ενοικιάζουν και να ασκούν ελεύθερα το επάγγελμά τους. Υπόκειντο σε στρατιωτική θητεία και πλήρωναν ειδικό φόρο, το «μετοίκιον», καθώς και άλλους φόρους όπως οι πολίτες.

Η νομική τους θέση ήταν διακριτή από αυτή των πολιτών και των δούλων. Είχαν προσωπική ελευθερία και προστατεύονταν από τους νόμους, αλλά στερούνταν πολιτικής εκπροσώπησης και δεν μπορούσαν να παντρευτούν πολίτες (πριν από τον 4ο αιώνα π.Χ. τουλάχιστον). Έπρεπε να έχουν έναν προστάτη (προστάτης), έναν πολίτη που τους εκπροσωπούσε νομικά. Η κατάσταση του μετοίκου ήταν κληρονομική, εκτός αν κάποιος λάμβανε το δικαίωμα του πολίτη, κάτι που ήταν σπάνιο.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αλλοδαπός κάτοικος, ξένος — Η γενική έννοια του ατόμου που έχει μετακινηθεί από την πατρίδα του και διαμένει σε ξένη πόλη.
2. Νομική ιδιότητα στην αρχαία Αθήνα — Ο ελεύθερος, μη πολίτης κάτοικος της Αθήνας που είχε μόνιμη εγκατάσταση, πλήρωνε φόρους (μετοίκιον) και είχε έναν προστάτη πολίτη.
3. Οικονομικός συντελεστής — Ο τεχνίτης, έμπορος ή τραπεζίτης που συνεισέφερε στην οικονομία της πόλης χωρίς να έχει πολιτικά δικαιώματα.
4. Κάτοικος με περιορισμένα δικαιώματα — Άτομο που απολάμβανε προσωπική ελευθερία και νομική προστασία, αλλά στερούνταν δικαιωμάτων όπως η κατοχή γης και η συμμετοχή στην πολιτική ζωή.
5. Προσωρινός κάτοικος, παρεπίδημος — Σε ευρύτερη ή μεταφορική χρήση, αυτός που διαμένει κάπου προσωρινά, χωρίς να είναι μόνιμος κάτοικος.
6. Πνευματικός ξένος, παροικῶν — Στη χριστιανική γραμματεία, ο πιστός που θεωρεί τον εαυτό του «ξένο και παρεπίδημο» σε αυτόν τον κόσμο, με την αληθινή του πατρίδα να είναι η ουράνια.

Οικογένεια Λέξεων

μετοικ- (σύνθετη ρίζα από μετά + οἶκος)

Η ρίζα «μετοικ-» προκύπτει από τη σύνθεση της πρόθεσης «μετά» (που δηλώνει αλλαγή, μετακίνηση ή συνύπαρξη) και του ουσιαστικού «οἶκος» (που σημαίνει σπίτι, κατοικία, πατρίδα). Αυτή η σύνθεση περιγράφει την ουσία του μετοίκου: κάποιος που έχει αλλάξει τον οἶκο του ή που κατοικεί «μετά» (δηλαδή δίπλα, μαζί με) τους πολίτες, αλλά όχι ως ένας από αυτούς. Η οικογένεια λέξεων που παράγεται από αυτή τη ρίζα επικεντρώνεται γύρω από την έννοια της μετακίνησης, της εγκατάστασης σε νέο τόπο και της διαμονής ως μη-πολίτης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία από τα πιο σημαντικά χωρία που αναφέρονται στους μετοίκους:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΜΕΤΟΙΚΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Aristotle — Πολιτικά. Edited and translated by H. Rackham. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1932.
• Xenophon — Πόροι. In Scripta Minora. Translated by E. C. Marchant. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1925.
• Demosthenes — Κατά Ευβουλίδου. In Orations, Vol. 4. Translated by C. A. Vince and J. H. Vince. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1930.
• Davies, J. K. — Democracy and Classical Greece. 2nd ed. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1993.
• Hansen, M. H. — The Athenian Democracy in the Age of Demosthenes: Structure, Principles, and Ideology. 2nd ed. Norman: University of Oklahoma Press, 1999.
• Παύλος, Απόστολος — Προς Εφεσίους. Καινή Διαθήκη.