ΜΙΜΗΤΗΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο μιμητής (μιμητής, ὁ) είναι «αυτός που μιμείται, μίμος, ηθοποιός». Η λέξη αυτή, και η ευρύτερη οικογένεια της «μίμησης», κατέχει κεντρική θέση στην αρχαία ελληνική σκέψη, ιδίως στον τομέα της φιλοσοφίας και της αισθητικής. Δεν περιγράφει απλώς μια πράξη αντιγραφής, αλλά μια θεμελιώδη σχέση μεταξύ του πρωτοτύπου και του αντιγράφου, του πραγματικού και του αναπαρασταθέντος.

Στην πλατωνική φιλοσοφία, ο μιμητής, ιδιαίτερα ο καλλιτέχνης (ποιητής, ζωγράφος), αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό. Στην «Πολιτεία» του Πλάτωνα, ο μιμητής δημιουργεί «μίμηση μιμήσεως», δηλαδή ένα αντίγραφο του αισθητού κόσμου, ο οποίος είναι ήδη αντίγραφο των αιώνιων Ιδεών. Έτσι, ο μιμητής απέχει τρεις βαθμίδες από την αλήθεια και η τέχνη του μπορεί να παραπλανήσει, απομακρύνοντας τους ανθρώπους από τη γνώση. Ο Πλάτων θεωρούσε ότι η μίμηση απευθύνεται στο κατώτερο μέρος της ψυχής, προκαλώντας συναισθηματικές αντιδράσεις αντί για λογική κατανόηση.

Αντιθέτως, ο Αριστοτέλης, στην «Ποιητική» του, αναγνωρίζει τη μίμηση (μίμησις) ως μια έμφυτη ανθρώπινη τάση και μια πηγή μάθησης και ευχαρίστησης. Για τον Αριστοτέλη, ο μιμητής, ιδίως ο ποιητής, δεν αντιγράφει απλώς την πραγματικότητα, αλλά την αναπαριστά με τρόπο που αποκαλύπτει το καθολικό και το πιθανό, προσφέροντας κάθαρση και γνώση. Η μίμηση δεν είναι απλή αντιγραφή, αλλά δημιουργική αναπαράσταση που μπορεί να είναι πιο «φιλοσοφική» από την ιστορία, καθώς ασχολείται με το τι θα μπορούσε να συμβεί.

Πέρα από τη φιλοσοφία, ο μιμητής αναφέρεται και σε πιο πρακτικά πλαίσια, όπως ο ηθοποιός που μιμείται χαρακτήρες, ο ρήτορας που μιμείται πρότυπα λόγου, ή ακόμα και ο μαθητής που μιμείται τον δάσκαλό του. Στη χριστιανική γραμματεία, ο όρος αποκτά ηθική διάσταση, με τους πιστούς να καλούνται να γίνουν «μιμηταί» του Χριστού ή του Θεού, δηλαδή να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους στην πράξη.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτός που μιμείται, αντιγραφέας — Η γενική έννοια του προσώπου που αναπαράγει κάτι.
2. Ηθοποιός, μίμος — Ειδικότερα, αυτός που υποδύεται ρόλους ή πρόσωπα στο θέατρο ή σε δημόσιες παραστάσεις.
3. Καλλιτέχνης (ποιητής, ζωγράφος, γλύπτης) — Στη φιλοσοφική συζήτηση, ο δημιουργός έργων τέχνης που αναπαριστούν την πραγματικότητα.
4. Μαθητής, ακόλουθος, οπαδός — Αυτός που ακολουθεί το παράδειγμα κάποιου, ιδίως σε ηθικό ή πνευματικό πλαίσιο.
5. Αυτός που παρωδεί, χλευαστής — Κάποιος που μιμείται με σκοπό τον εμπαιγμό ή την κριτική.
6. Αναπαραστάτης, εκφραστής — Κάποιος που εκφράζει ή αναπαριστά μια ιδέα, μια κατάσταση ή ένα συναίσθημα.

Οικογένεια Λέξεων

μιμ- / μιμε- (ρίζα του ρήματος μιμέομαι)

Η ρίζα μιμ- ή μιμε- αποτελεί τον πυρήνα μιας σημαντικής οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, που περιστρέφονται γύρω από την έννοια της αναπαράστασης, της ομοίωσης και της αντιγραφής. Αυτή η ρίζα, αν και δεν έχει σαφείς εξωελληνικές συγγένειες, είναι εξαιρετικά παραγωγική εντός της ελληνικής γλώσσας, δημιουργώντας όρους που καλύπτουν τόσο την πράξη όσο και το αποτέλεσμα της μίμησης, καθώς και τον δράστη της. Η σημασιολογική της εμβέλεια εκτείνεται από την απλή αντιγραφή μέχρι την καλλιτεχνική δημιουργία και την ηθική μίμηση προτύπων.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα της έννοιας του μιμητή στην αρχαία γραμματεία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΜΙΜΗΤΗΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία, Βιβλίο Ι' (595a-608b).
• Αριστοτέλης — Ποιητική, Κεφ. 1-6.
• Παύλος, Απόστολος — Προς Κορινθίους Α', Προς Θεσσαλονικείς Α'.
• Else, G. F. — Aristotle's Poetics: The Argument. Harvard University Press, 1957.
• Halliwell, S. — Aristotle's Poetics. Duckworth, 1987.
• Tate, J. — "Plato and 'Mimesis'". The Classical Quarterly, Vol. 26, No. 3/4 (Jul. - Oct., 1932), pp. 161-169.