ΜΥΩΨ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η λέξη «μύωψ» (μύωψ, ὁ) φέρει δύο κύριες σημασίες στην αρχαία ελληνική. Η πρώτη αναφέρεται σε «αυτόν που ανοιγοκλείνει τα μάτια, τον κοντόφθαλμο», περιγράφοντας ένα άτομο με περιορισμένη όραση που αναγκάζεται να βλεφαρίζει συχνά για να εστιάσει. Αυτή η σημασία προκύπτει άμεσα από τη σύνθεση των ριζών της λέξης.

Η δεύτερη σημασία της «μύωψ» είναι «μύγα, αλογόμυγα, τσιμπούρι», δηλαδή ένα έντομο που τσιμπάει τα ζώα, ιδίως τα βόδια. Η σύνδεση με την πρώτη σημασία δεν είναι άμεσα προφανής, αλλά πιθανώς αναφέρεται είτε στα μικρά μάτια του εντόμου είτε στην κίνηση που κάνει όταν πετάει γύρω από το θύμα του, σαν να «ανοιγοκλείνει» τα μάτια του. Ο Αριστοφάνης και ο Θεόφραστος χρησιμοποιούν τη λέξη και με τις δύο έννοιες.

Μεταφορικά, η «μύωψ» μπορεί να υποδηλώνει και κάποιον με περιορισμένη πνευματική αντίληψη, έναν στενόμυαλο άνθρωπο που αδυνατεί να δει πέρα από το άμεσο περιβάλλον του, όπως ακριβώς ο κοντόφθαλμος βλέπει μόνο ό,τι βρίσκεται κοντά του. Η λέξη ανήκει στην κατηγορία των καθημερινών όρων, καθώς περιγράφει τόσο μια ανθρώπινη κατάσταση όσο και ένα κοινό έντομο.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Κοντόφθαλμος, αυτός που ανοιγοκλείνει τα μάτια — Η πρωταρχική σημασία, αναφερόμενη σε άτομο με κακή όραση που βλεφαρίζει συχνά. (Πλάτων, Πολιτεία 529a)
2. Μύγα, αλογόμυγα, τσιμπούρι — Έντομο που τσιμπάει και ενοχλεί τα ζώα, ιδίως τα βόδια. (Αριστοφάνης, Όρνιθες 760)
3. Μεταφορικά, στενόμυαλος, περιορισμένης αντίληψης — Χρησιμοποιείται για να περιγράψει κάποιον που αδυνατεί να δει πέρα από το προφανές ή το άμεσο. (Πλάτων, Φαίδων 99e)
4. Ως επίθετο, μυωπικός — Περιγράφει κάτι που σχετίζεται με την κοντοφθαλμία ή την περιορισμένη όραση.
5. Στην ιατρική ορολογία, μυωπία — Αν και η λέξη «μυωπία» είναι μεταγενέστερη, η έννοια της κοντοφθαλμίας συνδέεται άμεσα με τη «μύωψ».
6. Στη ζωολογία, είδος εντόμου — Επιστημονική αναφορά σε συγκεκριμένα είδη εντόμων που τσιμπούν, όπως περιγράφεται από τον Θεόφραστο.

Οικογένεια Λέξεων

μύ- (του μύω, «κλείνω») και ὀπ- (της ὤψ, «μάτι»)

Η λέξη «μύωψ» αποτελεί σύνθεση δύο αρχαιοελληνικών ριζών: της μύ- από το ρήμα «μύω», που σημαίνει «κλείνω τα μάτια» ή «ανοιγοκλείνω», και της ὀπ- από το ουσιαστικό «ὤψ», που σημαίνει «μάτι» ή «όψη». Η συνένωση αυτών των ριζών δημιουργεί μια οικογένεια λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την ιδέα της όρασης, του κλεισίματος των ματιών, της μυστικότητας ή της εμφάνισης. Κάθε μέλος της οικογένειας αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή αυτής της διπλής εννοιολογικής βάσης, από την φυσική πράξη του βλεφαρίσματος μέχρι την αφηρημένη έννοια της αντίληψης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία από την αρχαία γραμματεία που αναδεικνύουν τις διαφορετικές χρήσεις της «μύωψ»:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΜΥΩΨ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Aristophanes — Birds. Edited by W. W. Merry. Oxford: Clarendon Press, 1880.
• Plato — Phaedo. Edited by C. J. Rowe. Cambridge: Cambridge University Press, 1993.
• Plato — Republic. Edited by J. Burnet. Oxford: Clarendon Press, 1903.
• Theophrastus — Enquiry into Plants. Edited by A. F. Hort. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1916.
• Dioscorides, Pedanius — De Materia Medica. Edited by Max Wellmann. Berlin: Weidmann, 1907-1914.
• Galen — On the Usefulness of the Parts of the Body. Translated by Margaret Tallmadge May. Ithaca, NY: Cornell University Press, 1968.