ΜΥΘΙΣΤΟΡΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η «μυθιστορία» ορίζεται ως «μυθική ιστορία, θρυλική αφήγηση». Πρόκειται για σύνθετη λέξη που προκύπτει από τον «μῦθο» (ιστορία, διήγηση, λόγος) και την «ἱστορία» (έρευνα, γνώση, αφήγηση γεγονότων). Στην αρχαία ελληνική γραμματεία, ο όρος υποδηλώνει μια αφήγηση που, ενώ παρουσιάζεται ως ιστορική, ενσωματώνει στοιχεία μύθου, θρύλου ή φαντασίας, συχνά με διδακτικό ή ψυχαγωγικό σκοπό.

Η σημασία της λέξης εξελίχθηκε με την πάροδο του χρόνου. Κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, με την ανάπτυξη της πεζογραφίας, η «μυθιστορία» άρχισε να χρησιμοποιείται για να περιγράψει εκτενείς φανταστικές αφηγήσεις, πρόδρομους του σύγχρονου μυθιστορήματος. Έργα όπως οι «Βαβυλωνιακά» του Ιάμβλιχου ή οι «Αιθιοπικά» του Ηλιοδώρου, αν και δεν φέρουν πάντα τον ακριβή τίτλο «μυθιστορία», εντάσσονται σε αυτή την κατηγορία ως «μυθικές ιστορίες» ή «μυθιστορηματικές αφηγήσεις».

Στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα, η «μυθιστορία» έχει καθιερωθεί ως ο κύριος όρος για το «μυθιστόρημα» (novel), ένα εκτενές έργο πεζογραφίας που αφηγείται μια φανταστική ιστορία με χαρακτήρες, πλοκή και σκηνικό. Αυτή η εξέλιξη αντικατοπτρίζει τη μετατόπιση από την αρχική σημασία της «ιστορίας με μυθικά στοιχεία» στην πλήρως φανταστική αφήγηση, διατηρώντας ωστόσο τον πυρήνα της «διήγησης».

Οι Κύριες Σημασίες

1. Μυθική ιστορία, θρυλική αφήγηση — Η αρχική σημασία στην κλασική και ελληνιστική περίοδο, όπου η αφήγηση περιείχε στοιχεία μύθου ή φαντασίας, συχνά με ιστορικό πλαίσιο.
2. Φανταστική πεζογραφική διήγηση — Η έννοια που αναπτύχθηκε στην ύστερη αρχαιότητα για εκτενή έργα φαντασίας, πρόδρομους του σύγχρονου μυθιστορήματος.
3. Μυθιστόρημα (novel) — Η κυρίαρχη σημασία στη σύγχρονη ελληνική γλώσσα, αναφερόμενη σε ένα εκτενές έργο φανταστικής πεζογραφίας.
4. Αφήγηση, διήγηση — Γενικότερη χρήση για κάθε εκτενή ιστορία, είτε πραγματική είτε φανταστική.
5. Ιστορική καταγραφή με μυθικά στοιχεία — Αναφέρεται σε ιστορικά έργα που ενσωματώνουν παραδόσεις ή θρύλους χωρίς αυστηρή ιστορική επαλήθευση.
6. Έργο λογοτεχνίας — Ευρύτερα, ως κατηγορία λογοτεχνικού είδους, που περιλαμβάνει την τέχνη της αφήγησης.

Οικογένεια Λέξεων

μυθ- και ἱστορ- (ρίζες των μῦθος και ἱστορία)

Η «μυθιστορία» είναι ένα σύνθετο παράγωγο που αντλεί τη δύναμή του από δύο αρχαιοελληνικές ρίζες: τη «μυθ-» (από το μῦθος) και την «ἱστορ-» (από την ἱστορία). Η ρίζα «μυθ-» φέρει τη σημασία του λόγου, της αφήγησης και του θρύλου, ενώ η ρίζα «ἱστορ-» υποδηλώνει την έρευνα, τη γνώση και την καταγραφή γεγονότων. Η συνένωση αυτών των δύο δημιουργεί μια λέξη που αρχικά περιγράφει μια αφήγηση που συνδυάζει την πραγματικότητα με τη φαντασία, τη γνώση με τον μύθο. Κάθε μέλος αυτής της διπλής οικογένειας φωτίζει μια πτυχή της αφηγηματικής και ερευνητικής διαδικασίας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η χρήση της λέξης «μυθιστορία» και η αναφορά σε έργα που την αντιπροσωπεύουν, μας δίνουν μια εικόνα της εξέλιξής της στην αρχαία γραμματεία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΜΥΘΙΣΤΟΡΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Φώτιος — Μυριόβιβλος (ή Βιβλιοθήκη). Επιμέλεια R. Henry. Paris: Les Belles Lettres, 1959-1977.
• Λουκιανός ο Σαμοσατεύς — Άπαντα. Επιμέλεια M. D. Macleod. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1967-1987 (Loeb Classical Library).
• Πλούταρχος — Moralia. Επιμέλ F. C. Babbitt. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1927-1969 (Loeb Classical Library).
• Reardon, B. P. — Collected Ancient Greek Novels. Berkeley: University of California Press, 1989.
• Hägg, T. — The Novel in Antiquity. Oxford: Blackwell, 1983.
• Bakhtin, M. M. — The Dialogic Imagination: Four Essays. Edited by M. Holquist. Austin: University of Texas Press, 1981.