ΝΟΜΙΣΜΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το νόμισμα (το) είναι «οτιδήποτε καθιερωμένο από τη χρήση, έθιμο, θεσμός, νόμος». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα νομίζω, που σημαίνει «θεωρώ ως έθιμο, χρησιμοποιώ κατά συνήθεια, πιστεύω, κρίνω». Η πρωταρχική του σημασία συνδέεται στενά με την έννοια του νόμου και της καθιερωμένης τάξης, αντανακλώντας την ιδέα ότι το χρήμα είναι ένα μέσο ανταλλαγής που η αξία του καθορίζεται από την κοινή αποδοχή και τον νόμο.

Στην κλασική αρχαιότητα, το νόμισμα αναφέρεται κυρίως στο «νόμισμα» ή «χρήμα» ως μέσο συναλλαγής, συνήθως με τη μορφή μεταλλικών νομισμάτων. Ο Αριστοτέλης, στα «Ηθικά Νικομάχεια», αναλύει το νόμισμα ως ένα τεχνητό μέτρο που καθιστά δυνατή την ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών, γεφυρώνοντας τις διαφορετικές ανάγκες των ανθρώπων. Δεν είναι φυσικό αγαθό, αλλά θεσπισμένο από τον νόμο (νόμος) και τη συνήθεια (ἔθος).

Η έννοια του νομίσματος επεκτείνεται και σε άλλες μορφές «καθιερωμένων» πραγμάτων, όπως ένα έθιμο, μια συνήθεια, ή ακόμα και μια πεποίθηση που έχει γίνει αποδεκτή. Ωστόσο, η κυρίαρχη χρήση του, ιδίως από την κλασική εποχή και μετά, αφορά το μέσο ανταλλαγής, το οποίο διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην ανάπτυξη των πόλεων-κρατών και των οικονομικών τους συστημάτων. Η λέξη υπογραμμίζει την κοινωνική και συμβατική φύση του χρήματος, σε αντίθεση με την εγγενή αξία των αγαθών.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Μέσο ανταλλαγής, χρήμα, κέρμα — Η κυρίαρχη σημασία από την κλασική εποχή, αναφερόμενη σε μεταλλικά νομίσματα ή γενικότερα σε κάθε μέσο που χρησιμοποιείται για αγοραπωλησίες.
2. Έθιμο, συνήθεια, θεσμός — Η αρχική και ευρύτερη σημασία, οτιδήποτε καθιερωμένο και αποδεκτό από την κοινή χρήση ή τον νόμο. Π.χ. «τὸ νόμισμα τῶν Ἑλλήνων» (το έθιμο των Ελλήνων).
3. Νόμος, κανόνας — Σε ορισμένα κείμενα, το νόμισμα μπορεί να αναφέρεται στον ίδιο τον νόμο ή σε έναν θεσπισμένο κανόνα, λόγω της στενής σχέσης του με το νόμος.
4. Πεποίθηση, δόγμα — Μεταφορικά, κάτι που γίνεται αποδεκτό ως αλήθεια ή δόγμα, όπως μια κοινή γνώμη ή μια καθιερωμένη αρχή. Από το νομίζω («πιστεύω»).
5. Τρόπος ζωής, πρακτική — Μια καθιερωμένη πρακτική ή ένας τρόπος ζωής που ακολουθείται κατά συνήθεια. Π.χ. «τὸ νόμισμα τῆς πόλεως» (ο τρόπος ζωής της πόλης).
6. Σύμβολο, σημάδι — Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να υποδηλώνει ένα σύμβολο ή ένα σημάδι που έχει καθιερωθεί και αναγνωρίζεται από όλους.

Οικογένεια Λέξεων

νέμ- / νομ- (ρίζα του ρήματος νέμω, σημαίνει «διανέμω, μοιράζω»)

Η ρίζα νέμ- / νομ- αποτελεί τη βάση μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από τις έννοιες της διανομής, της διαχείρισης, του εθίμου και του νόμου. Η αρχική σημασία του «διανέμω» εξελίχθηκε για να περιλάβει την ιδέα του «αυτού που διανέμεται» (νόμος ως μερίδιο), και κατόπιν του «κανόνα» ή «εθίμου» που διέπει τη διανομή ή τη συμπεριφορά. Από αυτή τη θεμελιώδη έννοια της τάξης και της καθιέρωσης προέκυψε το νόμισμα ως το θεσπισμένο μέσο ανταλλαγής. Κάθε μέλος της οικογένειας αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή αυτής της αρχικής σημασίας, από την ενέργεια της διανομής μέχρι το αποτέλεσμα της καθιέρωσης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Το νόμισμα, ως βασικό στοιχείο της κοινωνικής και οικονομικής ζωής, απασχόλησε τους αρχαίους συγγραφείς:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΝΟΜΙΣΜΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed., Oxford University Press, 1940.
• Αριστοτέλης — Ἠθικὰ Νικομάχεια, Βιβλίο Ε', Κεφ. 5.
• Πλάτων — Νόμοι, Βιβλίο Ε', 742a.
• Πλάτων — Πολιτεία, Βιβλίο Β', 371b.
• Ευαγγέλιο Ματθαίου — 22:19.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque, Klincksieck, 1968-1980.
• Friedrich, J. — Griechische Grammatik, C. H. Beck, 1974.