ΟΙΚΕΙΩΣΙΣ

Ορισμός

Η οἰκείωσις (θηλυκό ουσιαστικό, γενική οἰκειώσεως) είναι ένας κεντρικός φιλοσοφικός όρος, ιδιαίτερα σημαντικός στη Στωική σχολή, που περιγράφει την έμφυτη διαδικασία με την οποία ένα ον αναγνωρίζει κάτι ως «δικό του» ή «οικείο» και αναπτύσσει μια θετική σχέση προς αυτό. Η λέξη προέρχεται από το ρήμα οἰκειόω, που σημαίνει «κάνω κάτι δικό μου, οικειώνομαι, συμφιλιώνομαι», και συνδέεται άμεσα με τη ρίζα οἶκος («σπίτι, οικία, οικογένεια»), υποδηλώνοντας την αίσθηση του ανήκειν και της εγγύτητας.

Στην αρχική της χρήση, η οἰκείωσις αναφέρεται στην πρωταρχική αυτοσυντήρηση και την αγάπη του εαυτού (πρῶτον οἰκεῖον). Οι Στωικοί υποστήριζαν ότι κάθε ζωντανό ον, από τη γέννησή του, έχει μια έμφυτη τάση να προστατεύει τον εαυτό του και να επιδιώκει ό,τι είναι σύμφωνο με τη φύση του, αποφεύγοντας ό,τι είναι ξένο ή βλαβερό. Αυτή η αρχική οικείωση με τον εαυτό αποτελεί το θεμέλιο για την ανάπτυξη της ηθικής και της λογικής.

Στη συνέχεια, η έννοια επεκτείνεται σε κύκλους: από την οικείωση με το σώμα και τις λειτουργίες του, στην οικείωση με τους γονείς, την οικογένεια, τους φίλους, την κοινότητα, και τελικά με ολόκληρη την ανθρωπότητα και το σύμπαν (κοσμική οικείωσις). Αυτή η προοδευτική επέκταση της οικείωσης είναι κρίσιμη για την κατανόηση της Στωικής ηθικής, καθώς οδηγεί στην αρετή, την κοινωνική δικαιοσύνη και την κοσμοπολιτεία, όπου ο άνθρωπος αναγνωρίζει τον εαυτό του ως πολίτη του κόσμου.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτοσυντήρηση και αγάπη του εαυτού — Η πρωταρχική, έμφυτη τάση κάθε όντος να προστατεύει τον εαυτό του και να επιδιώκει το συμφέρον του (Στωική φιλοσοφία).
2. Αίσθηση του ανήκειν, συγγένεια — Η αναγνώριση κάτι ως «δικό μας» ή «οικείο», είτε πρόκειται για το σώμα, είτε για άλλους ανθρώπους.
3. Προσαρμογή, εξοικείωση — Η διαδικασία του να συνηθίζει κανείς κάτι, να το κάνει μέρος του εαυτού του ή του περιβάλλοντός του.
4. Συμφιλίωση, προσέγγιση — Η αποκατάσταση σχέσεων ή η ανάπτυξη στενότερων δεσμών.
5. Οικειοποίηση, ιδιοποίηση — Η πράξη του να κάνει κανείς κάτι δικό του, να το ενσωματώσει.
6. Κοινωνική και κοσμοπολιτική επέκταση — Η διεύρυνση της αίσθησης του ανήκειν από τον εαυτό στην οικογένεια, την κοινότητα και τελικά σε όλη την ανθρωπότητα (Στωική ηθική).
7. Αρμονία με τη φύση — Η αναγνώριση και επιδίωξη όσων είναι σύμφωνοι με τη λογική και την παγκόσμια φύση.

Οικογένεια Λέξεων

οἰκ- (ρίζα του οἶκος, σημαίνει «σπίτι, οικείο»)

Η ρίζα οἰκ- αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, που περιστρέφονται γύρω από την έννοια του «σπιτιού», της «οικίας» και κατ' επέκταση του «οικείου», του «ανήκειν» και της «διαχείρισης». Από την αρχική υλική σημασία του οίκου ως κατοικίας, η ρίζα αυτή επεκτείνεται σε αφηρημένες έννοιες όπως η οικειότητα, η συγγένεια, η διαχείριση (οικονομία) και η φιλοσοφική οικείωση, δηλαδή η έμφυτη τάση για προσκόλληση σε ό,τι είναι σύμφωνο με τη φύση. Κάθε μέλος της οικογένειας αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή αυτής της θεμελιώδους έννοιας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η οἰκείωσις, ως τεχνικός όρος, απαντάται κυρίως σε φιλοσοφικά κείμενα που περιγράφουν τη Στωική διδασκαλία. Ακολουθούν ορισμένα χαρακτηριστικά αποσπάσματα:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΟΙΚΕΙΩΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford University Press, 9η έκδοση, 1940.
• Διογένης Λαέρτιος — Βίοι Φιλοσόφων. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Κικέρων, Μάρκος Τύλλιος — De Finibus Bonorum et Malorum. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Επίκτητος — Διατριβαί. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Πλούταρχος — Περί Στωικών εναντιωμάτων. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, 1987.
• Inwood, Brad — Ethics and Human Action in Early Stoicism. Oxford University Press, 1985.