ΟΙΚΟΥΜΕΝΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η οἰκουμένη (θηλυκό ουσιαστικό, προερχόμενο από τη μετοχή του ρήματος οἰκέω) σημαίνει κυρίως «η κατοικημένη γη» ή «ο κατοικημένος κόσμος». Η λέξη αυτή, αν και αρχικά περιγραφική, απέκτησε σταδιακά μια ισχυρή πολιτική και πολιτισμική φόρτιση, καθώς καθόριζε τα όρια του γνωστού και οργανωμένου κόσμου.

Στην κλασική εποχή, η οἰκουμένη αναφερόταν συχνά στην περιοχή που κατοικούσαν οι Έλληνες, σε αντιδιαστολή με τους «βαρβάρους». Με την επέκταση του ελληνιστικού κόσμου και αργότερα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η έννοια της οἰκουμένης διευρύνθηκε για να περιλάβει το σύνολο των εδαφών που βρίσκονταν υπό ρωμαϊκή κυριαρχία και πολιτισμική επιρροή. Ο Στράβων, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί τον όρο για να περιγράψει τον κόσμο όπως τον αντιλαμβάνονταν οι γεωγράφοι της εποχής του.

Στους χριστιανικούς χρόνους, ιδιαίτερα στην Καινή Διαθήκη και την πατερική γραμματεία, η οἰκουμένη απέκτησε μια νέα, θεολογική διάσταση. Αναφερόταν στον κόσμο που επρόκειτο να ευαγγελιστεί, ήδη από την απογραφή του Καίσαρα Αυγούστου «ἐφ’ ὅλην τὴν οἰκουμένην» (Λουκ. 2:1), και αργότερα στον χριστιανικό κόσμο, την επικράτεια της Εκκλησίας. Η λέξη «οικουμενικός» (από το οἰκουμενικός) διατηρεί αυτή την έννοια της παγκοσμιότητας και της καθολικότητας.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η κατοικημένη γη, ο κατοικημένος κόσμος — Η πρωταρχική και γενική σημασία, αναφερόμενη σε κάθε περιοχή που κατοικείται από ανθρώπους. Χρησιμοποιείται συχνά από γεωγράφους και ιστορικούς.
2. Ο ελληνικός κόσμος — Στην κλασική και ελληνιστική εποχή, η οἰκουμένη μπορούσε να αναφέρεται ειδικότερα στις περιοχές που κατοικούνταν από Έλληνες ή βρίσκονταν υπό ελληνική πολιτισμική επιρροή, σε αντιδιαστολή με τους «βαρβάρους».
3. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία — Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, η οἰκουμένη ταυτίστηκε με την έκταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ως ο οργανωμένος και πολιτισμένος κόσμος υπό ρωμαϊκή κυριαρχία. (Πολύβιος, Στράβων).
4. Ο κόσμος ως πεδίο ευαγγελισμού — Στην Καινή Διαθήκη, η οἰκουμένη αναφέρεται συχνά στον κόσμο που πρέπει να δεχθεί το μήνυμα του Ευαγγελίου, ή στον κόσμο εν γένει (π.χ. Λουκ. 2:1, Πράξ. 17:6).
5. Ο χριστιανικός κόσμος — Στη βυζαντινή και μεταγενέστερη χριστιανική παράδοση, η οἰκουμένη δήλωνε την επικράτεια του χριστιανισμού και της Εκκλησίας, οδηγώντας στον όρο «οικουμενικός» για ό,τι αφορά το σύνολο της χριστιανοσύνης.
6. Ολόκληρο το σύμπαν, το σύνολο της δημιουργίας — Σε ορισμένα φιλοσοφικά ή κοσμολογικά πλαίσια, η έννοια μπορεί να επεκταθεί για να περιλάβει το σύνολο του σύμπαντος, αν και αυτή η χρήση είναι λιγότερο συχνή από την ανθρωποκεντρική.

Οικογένεια Λέξεων

οἶκος (ρίζα του οἰκέω, σημαίνει «κατοικώ, οικώ»)

Η ρίζα οἶκ- είναι θεμελιώδης στην αρχαία ελληνική, καθώς δηλώνει το «σπίτι», την «οικία» και κατ' επέκταση το «νοικοκυριό» ή την «οικογένεια». Από αυτή την κεντρική έννοια της κατοικίας και της οργάνωσης της ζωής σε έναν τόπο, αναπτύχθηκε μια πλούσια οικογένεια λέξεων που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα σημασιών, από την απλή πράξη της κατοίκησης μέχρι την ίδρυση πόλεων, τη διαχείριση πόρων και την έννοια του παγκόσμιου κατοικημένου χώρου. Κάθε μέλος της οικογένειας αυτής φωτίζει μια διαφορετική πτυχή της σχέσης του ανθρώπου με τον τόπο του και την κοινωνική του οργάνωση.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία από τα πιο σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν την εξέλιξη της σημασίας της οἰκουμένης:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΟΙΚΟΥΜΕΝΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed. University of Chicago Press, 2000.
• Στράβων — Γεωγραφικά. Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Πολύβιος — Ἱστορίαι. Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Ευαγγέλιο κατά Λουκάν — Καινή Διαθήκη.
• Πράξεις των Αποστόλων — Καινή Διαθήκη.
• Ξενοφών — Οικονομικός. Loeb Classical Library, Harvard University Press.