ΟΛΙΓΑΡΧΙΚΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο ὀλιγαρχικός είναι αυτός που «ανήκει ή σχετίζεται με την ολιγαρχία» ή «οπαδός της ολιγαρχίας». Ο όρος είναι στενά συνδεδεμένος με την «ὀλιγαρχία», ένα πολιτικό σύστημα που ορίζεται ως η διακυβέρνηση από λίγους, σε αντίθεση με τη «δημοκρατία» (διακυβέρνηση από τον λαό) και την «αριστοκρατία» (διακυβέρνηση από τους αρίστους).

Στην κλασική ελληνική σκέψη, ιδίως στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, ο ὀλιγαρχικός χαρακτηρίζεται από την προσκόλληση στον πλούτο και την επιδίωξη του συμφέροντος των λίγων. Ο Πλάτων στην «Πολιτεία» (550c-555b) περιγράφει τον «ὀλιγαρχικὸν ἄνθρωπον» ως αυτόν που κυριαρχείται από την επιθυμία για χρήμα, αντικατοπτρίζοντας την ολιγαρχική πολιτεία όπου η αξία των πολιτών κρίνεται από την περιουσία τους. Η ολιγαρχία, για τον Πλάτωνα, είναι μια εκφυλισμένη μορφή διακυβέρνησης που προκύπτει από την αριστοκρατία και οδηγεί στην τυραννία.

Ο Αριστοτέλης στα «Πολιτικά» (Βιβλίο Γ' και Δ') παρέχει μια πιο συστηματική ανάλυση, διακρίνοντας διάφορους τύπους ολιγαρχίας. Για τον Αριστοτέλη, η ολιγαρχία είναι η παρεκκλίνουσα μορφή της αριστοκρατίας, όπου η εξουσία ασκείται από τους πλουσίους για το δικό τους όφελος, και όχι για το κοινό καλό. Ο ὀλιγαρχικός, λοιπόν, είναι όχι απλώς μέλος της άρχουσας τάξης, αλλά και φορέας των αξιών και των πρακτικών που χαρακτηρίζουν αυτό το σύστημα, συχνά με αρνητική χροιά που υποδηλώνει αλαζονεία, φιλοχρηματία και περιφρόνηση των μαζών.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Σχετικός με την ολιγαρχία — Αυτός που ανήκει ή αφορά την ολιγαρχία ως πολιτικό σύστημα, τη διακυβέρνηση από λίγους.
2. Οπαδός της ολιγαρχίας — Πρόσωπο που υποστηρίζει ή τάσσεται υπέρ της ολιγαρχικής διακυβέρνησης, συχνά με την έννοια της διακυβέρνησης από τους πλουσίους.
3. Ανήκων στην ολιγαρχική τάξη — Μέλος της μικρής ομάδας που ασκεί την εξουσία ή έχει προνόμια σε ένα ολιγαρχικό καθεστώς.
4. Χαρακτηριστικός της ολιγαρχίας — Συμπεριφορά, θεσμός ή ιδέα που είναι τυπική ενός ολιγαρχικού καθεστώτος, όπως η φιλοχρηματία ή η αλαζονεία.
5. Αντιδημοκρατικός — Συχνά χρησιμοποιείται με αρνητική έννοια, ως αντίθετο του δημοκρατικός, υποδηλώνοντας την περιφρόνηση των λαϊκών δικαιωμάτων.
6. Περιορισμένος σε λίγους — Επεκτατικά, κάτι που αφορά ή είναι προσβάσιμο μόνο σε λίγους, είτε λόγω πλούτου, είτε λόγω θέσης.

Οικογένεια Λέξεων

ὀλίγος + ἀρχή (ρίζες που σημαίνουν «λίγος» και «εξουσία»)

Οι ρίζες «ὀλίγος» και «ἀρχή» αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία του ελληνικού λεξιλογίου, συνδυαζόμενες για να περιγράψουν την έννοια της περιορισμένης εξουσίας. Η ρίζα «ὀλίγος» δηλώνει την ποσοτική ανεπάρκεια ή τη σπανιότητα, ενώ η ρίζα «ἀρχή» καλύπτει ένα ευρύ φάσμα σημασιών, από την έναρξη και την προέλευση έως την εξουσία και την κυριαρχία. Η συνένωση αυτών των δύο εννοιών στην «ὀλιγαρχία» και τον «ὀλιγαρχικό» δημιούργησε έναν ακριβή όρο για ένα συγκεκριμένο πολιτικό σύστημα, όπου η εξουσία ανήκει σε μια μικρή ομάδα. Κάθε μέλος αυτής της οικογένειας λέξεων αναπτύσσει μια πτυχή της αρχικής σημασίας, είτε ποσοτική είτε σχετική με την εξουσία.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία από την αρχαία ελληνική γραμματεία που αναδεικνύουν τη χρήση και την έννοια του ὀλιγαρχικοῦ:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΟΛΙΓΑΡΧΙΚΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Oxford University Press, διάφορες εκδόσεις.
• Ἀριστοτέλης — Πολιτικά. Εκδόσεις Oxford University Press, διάφορες εκδόσεις.
• Θουκυδίδης — Ἱστορίαι. Εκδόσεις Harvard University Press (Loeb Classical Library), διάφορες εκδόσεις.
• Finley, M. I. — Politics in the Ancient World. Cambridge University Press, 1983.
• Ober, J. — Mass and Elite in Democratic Athens: Rhetoric, Ideology, and the Power of the People. Princeton University Press, 1989.