ΟΜΟΙΟΠΑΘΕΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀρχική σημασία της ὁμοιοπάθειας είναι «το να μοιράζεσαι τα ίδια συναισθήματα, να έχεις την ίδια φύση ή διάθεση». Η λέξη είναι σύνθετη, προερχόμενη από το ὅμοιος («παρόμοιος, ίδιος») και το πάθος («πάθημα, συναίσθημα, εμπειρία»). Περιγράφει μια κατάσταση κοινής συναισθηματικής ή βιωματικής ταύτισης, όπου δύο ή περισσότερα όντα βιώνουν ή είναι επιρρεπή στα ίδια πάθη.

Στη φιλοσοφία, η ὁμοιοπάθεια αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Στον Πλάτωνα, μπορεί να αναφέρεται στην ικανότητα της ψυχής να επηρεάζεται από εξωτερικά ερεθίσματα ή να ταυτίζεται με τα πάθη των άλλων, ιδίως στην τέχνη και τη μίμηση. Ο Αριστοτέλης τη χρησιμοποιεί για να εξηγήσει πώς οι άνθρωποι επηρεάζονται από τα συναισθήματα των άλλων, κάτι που είναι κεντρικό στη ρητορική και την ηθική του.

Οι Στωικοί, αν και τόνιζαν την ἀπάθεια (την απουσία παθών), αναγνώριζαν την ὁμοιοπάθεια ως την κοινή ανθρώπινη κατάσταση της ευαισθησίας στα πάθη, την οποία ο σοφός όφειλε να υπερβεί. Η λέξη, λοιπόν, δεν υποδηλώνει απαραίτητα συμπάθεια με την έννοια της συμπόνιας (όπως η συμπάθεια), αλλά μάλλον την κοινή φύση ή την κοινή εμπειρία των παθών που συνδέει τους ανθρώπους.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Κοινή φύση ή διάθεση — Η κατάσταση του να έχει κανείς την ίδια φύση, ιδιότητα ή ψυχική διάθεση με κάποιον άλλο. Χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ομοιότητα χαρακτήρα ή ιδιοσυγκρασίας.
2. Μοίρασμα των ίδιων συναισθημάτων ή παθών — Η εμπειρία του να βιώνει κανείς τα ίδια συναισθήματα, πόνους ή χαρές με κάποιον άλλο. Αυτή η σημασία τονίζει την κοινή συναισθηματική κατάσταση.
3. Ευαισθησία στα πάθη — Η ανθρώπινη ιδιότητα του να είναι κανείς επιρρεπής σε συναισθηματικές αντιδράσεις και παθήματα, σε αντίθεση με την ἀπάθεια των Στωικών. Αναφέρεται στην κοινή ανθρώπινη αδυναμία ή ευαισθησία.
4. Συμπάθεια, συμπόνια (σπανιότερα) — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να προσεγγίζει τη σημασία της συμπάθειας ή της συμπόνιας, αν και η συμπάθεια είναι ο πιο συνηθισμένος όρος για αυτή την έννοια. Εδώ, η έμφαση είναι στην ταύτιση μέσω του κοινού πάθους.
5. Ομοιότητα στην κατάσταση ή την εμπειρία — Η ομοιότητα των συνθηκών ή των βιωμάτων μεταξύ διαφορετικών ατόμων ή ομάδων. Π.χ., η ὁμοιοπάθεια των ανθρώπων απέναντι στον θάνατο.
6. Ανταπόκριση μέσω μίμησης — Στην πλατωνική φιλοσοφία, η ιδιότητα του να ανταποκρίνεται κανείς στα πάθη που μιμούνται οι καλλιτέχνες, δηλαδή να επηρεάζεται από την αναπαράσταση συναισθημάτων. (Πλάτων, «Πολιτεία» 395d).

Οικογένεια Λέξεων

ὁμοιο- (ρίζα του ὅμοιος, σημαίνει «ίδιος, παρόμοιος») και -παθ- (ρίζα του πάθος, σημαίνει «πάθημα, συναίσθημα»)

Η λέξη ὁμοιοπάθεια αποτελείται από δύο ισχυρές αρχαιοελληνικές ρίζες: το «ὁμοιο-» που δηλώνει την ομοιότητα και το «-παθ-» που αναφέρεται στην εμπειρία, το συναίσθημα ή το πάθημα. Η συνένωσή τους δημιουργεί μια οικογένεια λέξεων που εξερευνούν τις έννοιες της ταύτισης, της κοινής φύσης και της κοινής βιωματικής κατάστασης. Από την απλή ομοιότητα έως την ενσυναισθητική σύνδεση και την ανθρώπινη ευαισθησία, κάθε μέλος αυτής της οικογένειας φωτίζει μια διαφορετική πτυχή της κοινής ανθρώπινης εμπειρίας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν την ποικιλία των χρήσεων της ὁμοιοπάθειας στην αρχαία γραμματεία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΟΜΟΙΟΠΑΘΕΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία, επιμέλεια J. Burnet. Oxford: Clarendon Press, 1903 (Oxford Classical Texts).
• Αριστοτέλης — Ρητορική, επιμέλεια W. D. Ross. Oxford: Clarendon Press, 1959 (Oxford Classical Texts).
• Πλωτίνος — Εννεάδες, επιμέλ P. Henry and H.-R. Schwyzer. Paris: Desclée de Brouwer, 1951-1973.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge: Cambridge University Press, 1987.
• Kittel, G., Friedrich, G. — Theological Dictionary of the New Testament, trans. G. W. Bromiley. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1964-1976.