ΟΠΛΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το ὅπλον (πληθ. ὅπλα) σημαίνει αρχικά «εργαλείο, σκεύος, εξάρτημα», δηλαδή οποιοδήποτε αντικείμενο χρησιμοποιείται για κάποια εργασία. Αυτή η ευρεία σημασία το καθιστά ένα θεμελιώδες ουσιαστικό για την περιγραφή της καθημερινής ζωής και της χειρωνακτικής εργασίας στην αρχαία Ελλάδα.

Με την πάροδο του χρόνου, η σημασία του όρου εξειδικεύτηκε, αναφερόμενη κυρίως σε «πολεμικά εργαλεία, όπλα, πανοπλία». Αυτή η εξέλιξη αντικατοπτρίζει την κεντρική θέση του πολέμου και της στρατιωτικής οργάνωσης στην ελληνική κοινωνία. Τα ὅπλα δεν ήταν μόνο επιθετικά όπλα (δόρατα, ξίφη) αλλά και αμυντικός εξοπλισμός (ασπίδες, κράνη, θώρακες), απαραίτητα για τον οπλίτη.

Συχνά, ο πληθυντικός «ὅπλα» χρησιμοποιείται για να δηλώσει το σύνολο του στρατιωτικού εξοπλισμού, την στρατιωτική δύναμη ή ακόμα και την ίδια την έννοια του πολέμου και της μάχης. Η φράση «αίρειν ὅπλα» σήμαινε «παίρνω τα όπλα, αρχίζω πόλεμο», ενώ «τίθεσθαι ὅπλα» σήμαινε «αποθέτω τα όπλα, σταματώ τον πόλεμο». Η λέξη διατηρεί τη σημασία της ως «μέσο» ή «εργαλείο» και σε μεταφορικές χρήσεις, αναφερόμενη σε μέσα πειθούς ή επιρροής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Εργαλεία, σκεύη, εξαρτήματα — Η αρχική και ευρύτερη σημασία, αναφερόμενη σε οποιοδήποτε αντικείμενο χρησιμοποιείται για μια εργασία ή σκοπό. Π.χ. «γεωργικά ὅπλα».
2. Πολεμικά όπλα, επιθετικός εξοπλισμός — Δόρατα, ξίφη, τόξα και άλλα μέσα επίθεσης στον πόλεμο. Η πιο κοινή σημασία στην κλασική εποχή.
3. Πανοπλία, αμυντικός εξοπλισμός — Ασπίδες, κράνη, θώρακες, κνημίδες – ο εξοπλισμός για την προστασία του πολεμιστή.
4. Στρατιωτικός εξοπλισμός, εφόδια — Το σύνολο του εξοπλισμού ενός στρατού, συμπεριλαμβανομένων των όπλων, της πανοπλίας και των αναγκαίων εφοδίων για εκστρατεία.
5. Στρατιωτική δύναμη, στρατός — Σε πληθυντικό, τα ὅπλα μπορεί να αναφέρονται στους ίδιους τους στρατιώτες ή στη στρατιωτική ισχύ μιας πόλης-κράτους.
6. Πόλεμος, μάχη — Μεταφορικά, η λέξη μπορεί να υποδηλώνει την ίδια την πολεμική σύγκρουση ή την κατάσταση του πολέμου. Π.χ. «αίρειν ὅπλα».
7. Μέσα, εργαλεία (μεταφορικά) — Οποιαδήποτε μέσα ή όργανα χρησιμοποιούνται για την επίτευξη ενός σκοπού, π.χ. «ὅπλα λόγων» (ρητορικά όπλα).

Οικογένεια Λέξεων

ὁπλ- (ρίζα του αρχαιότερου στρώματος της γλώσσας)

Η ρίζα ὁπλ- αποτελεί τη βάση για μια εκτεταμένη οικογένεια λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες περιστρεφόμενες γύρω από την έννοια του «εξοπλισμού», είτε γενικού είτε ειδικά πολεμικού. Από την αρχική σημασία του «εργαλείου» ή «σκευούς», η ρίζα εξελίχθηκε για να περιγράψει την πράξη του εξοπλισμού, τον εξοπλισμένο άνθρωπο, τον ίδιο τον εξοπλισμό, καθώς και τις δραστηριότητες που σχετίζονται με αυτόν. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή αυτής της θεμελιώδους έννοιας, από το ρήμα της ενέργειας μέχρι τα ουσιαστικά που περιγράφουν τους φορείς ή τους χώρους των όπλων.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την ποικιλία των χρήσεων της λέξης ὅπλα στην αρχαία ελληνική γραμματεία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΟΠΛΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Όμηρος — Ιλιάς.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου.
• Πλάτων — Πολιτεία.
• Ξενοφών — Κύρου Παιδεία.
• Ηρόδοτος — Ιστορίαι.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.