ΟΡΧΗΣΤΡΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ὀρχήστρα είναι κυρίως «ο χώρος όπου χορεύει ο χορός» στο αρχαίο ελληνικό θέατρο. Αρχικά, ήταν ένας κυκλικός ή ημικυκλικός επίπεδος χώρος στο κέντρο του θεάτρου, ανάμεσα στην σκηνή και το κοίλον, όπου εκτελούνταν οι χοροί και τα άσματα του χορού, τα οποία αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της τραγωδίας και της κωμωδίας.

Η λειτουργία της ὀρχήστρας ήταν πολλαπλή. Εκτός από τον χορό, στην ὀρχήστρα μπορούσαν να κινούνται και οι υποκριτές, ειδικά στις πρώιμες μορφές του δράματος, πριν την πλήρη ανάπτυξη της σκηνής. Ήταν ο χώρος της άμεσης επικοινωνίας μεταξύ χορού και κοινού, αλλά και μεταξύ χορού και ηθοποιών, συμβολίζοντας συχνά τον «κοινό τόπο» της δράσης.

Με την πάροδο του χρόνου και την εξέλιξη του θεάτρου, ειδικά κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, η ὀρχήστρα έχασε τον κυκλικό της χαρακτήρα και συχνά μετατράπηκε σε ημικύκλιο, ενώ ο ρόλος του χορού μειώθηκε. Στα ρωμαϊκά θέατρα, χρησιμοποιούνταν συχνά για μονομάχους ή άλλες παραστάσεις, απομακρυνόμενη από την αρχική της χορευτική λειτουργία. Ωστόσο, η κλασική ελληνική ὀρχήστρα παραμένει το σύμβολο της χορευτικής και μουσικής καρδιάς του δράματος.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ο χώρος του χορού στο αρχαίο θέατρο — Η κυριότερη σημασία: ο κυκλικός ή ημικυκλικός χώρος στο κέντρο του θεάτρου όπου δρούσε ο χορός.
2. Ο χορός (ως σύνολο) — Μεταφορικά, η λέξη μπορούσε να αναφέρεται και στο ίδιο το σώμα του χορού που εκτελούσε την παράσταση.
3. Χορευτική παράσταση — Σε ορισμένα κείμενα, η ὀρχήστρα μπορεί να υποδηλώνει την ίδια την πράξη ή την τέχνη του χορού.
4. Ο χώρος των μουσικών οργάνων — Σε μεταγενέστερες περιόδους, ειδικά μετά την παρακμή του χορού, η ὀρχήστρα έγινε ο χώρος για τους μουσικούς.
5. Το τμήμα του θεάτρου μπροστά από τη σκηνή — Γενικότερη αρχιτεκτονική έννοια για τον χώρο που βρίσκεται μεταξύ του κοίλου και της σκηνής.
6. Χώρος για δημόσιες συγκεντρώσεις — Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ὀρχήστρα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και για μη θεατρικές εκδηλώσεις ή συγκεντρώσεις.

Οικογένεια Λέξεων

ὀρχ- (ρίζα του ρήματος ὀρχέομαι, σημαίνει «χορεύω, κινούμαι ρυθμικά»)

Η ρίζα ὀρχ- αποτελεί τον πυρήνα μιας οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την έννοια της ρυθμικής κίνησης, του χορού και των σχετικών δραστηριοτήτων. Προερχόμενη από το αρχαιότερο στρώμα της ελληνικής γλώσσας, αυτή η ρίζα εκφράζει την ενέργεια της σωματικής έκφρασης μέσω του ρυθμού. Από αυτήν παράγονται τόσο τα ρήματα που περιγράφουν την πράξη του χορού, όσο και τα ουσιαστικά που αναφέρονται στον χορό ως τέχνη, στους χορευτές, ακόμα και στον χώρο όπου εκτελείται ο χορός, όπως η ὀρχήστρα.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η ὀρχήστρα, ως αναπόσπαστο μέρος του αρχαίου δράματος, αναφέρεται συχνά σε κείμενα της εποχής:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΟΡΧΗΣΤΡΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Pickard-Cambridge, Sir Arthur W. — The Theatre of Dionysus in Athens. Oxford: Clarendon Press, 1946.
• Wiles, David — Greek Theatre Performance: An Introduction. Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
• Aristotle — Poetics. Edited and translated by S. H. Butcher. Dover Publications, 2007.
• Plato — Laws. Translated by R. G. Bury. Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1926.
• Euripides — Orestes. Edited by Christopher Collard. Oxford University Press, 2007.
• Aristophanes — Frogs. Edited by Kenneth Dover. Oxford University Press, 1993.