ΟΡΙΣΜΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο ὁρισμός (από το ρήμα ὁρίζω) σημαίνει αρχικά «οριοθέτηση, καθορισμός ορίων», κυρίως σε γεωγραφικό ή νομικό πλαίσιο. Αυτή η πρωταρχική σημασία του «ορίου» ή «περιορισμού» είναι θεμελιώδης για την κατανόηση της φιλοσοφικής του εξέλιξης. Η λέξη υποδηλώνει την πράξη του να βάζεις ένα τέλος, ένα όριο, να διαχωρίζεις κάτι από το περιβάλλον του.

Στη φιλοσοφία, και ιδίως από την εποχή του Σωκράτη και του Πλάτωνα, ο ὁρισμός απέκτησε την τεχνική σημασία της «απόδοσης της ουσίας ενός πράγματος», της «καθοριστικής περιγραφής» ή «επεξήγησης». Η αναζήτηση των ορισμών ήταν κεντρική στη σωκρατική μέθοδο, με στόχο την κατανόηση των καθολικών εννοιών και την αποφυγή της σύγχυσης και της σχετικότητας των σοφιστών. Ο Πλάτων, στους διαλόγους του, συχνά προσπαθεί να φτάσει στον ορισμό εννοιών όπως η δικαιοσύνη, η αρετή ή η γνώση.

Ο Αριστοτέλης συστηματοποίησε περαιτέρω την έννοια του ὁρισμού, καθιστώντας τον βασικό πυλώνα της λογικής και της επιστημονικής γνώσης. Για τον Αριστοτέλη, ο ορισμός είναι μια πρόταση που δηλώνει την ουσία ενός πράγματος, αποτελούμενη από το γένος και την ειδική διαφορά (genus et differentia specifica). Είναι η αποκάλυψη του «τι είναι» (τὸ τί ἐστι) ενός πράγματος, απαραίτητος για την απόδειξη και την επιστημονική κατανόηση. Έτσι, ο ὁρισμός μετατράπηκε από μια απλή οριοθέτηση σε ένα εργαλείο για την κατάκτηση της αληθινής γνώσης.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Οριοθέτηση, καθορισμός ορίων — Η αρχική και κυριολεκτική σημασία, που αναφέρεται στην πράξη του να θέτεις φυσικά ή νομικά όρια, π.χ., σε ένα χωράφι ή μια περιοχή.
2. Σύνορο, ορόσημο — Το ίδιο το όριο ή το σημάδι που το υποδεικνύει, συχνά χρησιμοποιείται εναλλακτικά με το «ὅρος».
3. Φιλοσοφικός ορισμός, καθοριστική περιγραφή — Η τεχνική σημασία στην κλασική φιλοσοφία, η απόδοση της ουσίας ενός πράγματος, το «τί ἐστι» (τι είναι) αυτού. Κεντρική έννοια στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.
4. Απόφαση, καθορισμός, διάταξη — Η πράξη του να αποφασίζεις ή να καθορίζεις κάτι, συχνά με την έννοια μιας επίσημης απόφασης ή διαταγής.
5. Διάκριση, διαχωρισμός — Η ενέργεια του να διακρίνεις ή να ξεχωρίζεις ένα πράγμα από ένα άλλο, θέτοντας σαφή όρια μεταξύ τους.
6. Περιορισμός, περιοριστική συνθήκη — Κάτι που περιορίζει ή θέτει όρια σε μια κατάσταση ή μια ενέργεια.

Οικογένεια Λέξεων

ὁρ- (ρίζα του ὅρος, σημαίνει «όριο, όρος»)

Η ρίζα «ὁρ-» είναι θεμελιώδης για την κατανόηση της έννοιας του ορίου, της οριοθέτησης και, κατ' επέκταση, του ορισμού. Ξεκινώντας από την απλή ιδέα ενός φυσικού ορόσημου ή συνόρου (ὅρος), η ρίζα αυτή εξελίχθηκε για να περιγράψει την πράξη του καθορισμού, της διάκρισης και της εννοιολογικής περιχαράκωσης. Κάθε μέλος της οικογένειας λέξεων αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή αυτής της βασικής σημασίας: από την ενέργεια του οριοθετείν μέχρι την ποιότητα του καθορισμένου ή του ακαθόριστου, και από το ίδιο το όριο μέχρι τον φορέα του ορισμού. Η σημασιολογική της εξέλιξη αντικατοπτρίζει την ανάπτυξη της ελληνικής σκέψης από το συγκεκριμένο στο αφηρημένο.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν τη σημασία του ορισμού στην αρχαία ελληνική σκέψη:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΟΡΙΣΜΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Σοφιστής, Πολιτεία, Φίληβος. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Αριστοτέλης — Τοπικά, Αναλυτικά Ύστερα, Μετά τα Φυσικά. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Jaeger, Werner — Paideia: The Ideals of Greek Culture. Oxford University Press, 1945.
• Barnes, Jonathan — Aristotle: A Very Short Introduction. Oxford University Press, 2000.
• Guthrie, W. K. C. — A History of Greek Philosophy, Vol. 3: The Fifth-Century Enlightenment. Cambridge University Press, 1969.
• Bauer, Walter, Arndt, William F., Gingrich, F. Wilbur, Danker, Frederick W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. University of Chicago Press, 2000.