ΟΡΜΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀρχική σημασία της ὁρμῆς είναι «κίνηση προς τα εμπρός, επίθεση, ορμή». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα ὄρνυμι, που σημαίνει «κινώ, ξεσηκώνω, παρακινώ». Από αυτή την αρχική, φυσική σημασία της ταχείας κίνησης ή της επίθεσης, η ὁρμή εξελίχθηκε για να περιγράψει μια εσωτερική, ψυχική ώθηση.

Στην κλασική ελληνική γραμματεία, η ὁρμή μπορεί να αναφέρεται σε μια παρόρμηση, ένα ένστικτο, ή μια επιθυμία. Ωστόσο, η φιλοσοφική της σημασία εμβαθύνθηκε σημαντικά με τους Στωικούς. Για τους Στωικούς, η ὁρμή δεν είναι απλώς μια τυφλή παρόρμηση, αλλά μια ορθολογική ώθηση προς την πράξη, η οποία πηγάζει από την κρίση του ατόμου. Είναι η αρχή της ενέργειας που οδηγεί σε μια πράξη, είτε αυτή είναι σύμφωνη με τη φύση (και άρα ορθή) είτε όχι.

Η Στωική θεωρία της ὁρμῆς συνδέεται άμεσα με την ηθική τους, καθώς η ορθή ὁρμή (ἡ κατὰ φύσιν ὁρμή) είναι αυτή που οδηγεί στην αρετή και την ευδαιμονία. Αντιθέτως, η λανθασμένη ὁρμή (ἡ παρὰ φύσιν ὁρμή) οδηγεί σε πάθη και κακίες. Η έννοια αυτή υπογραμμίζει τον ενεργό ρόλο της λογικής στην καθοδήγηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, μετατρέποντας την απλή παρόρμηση σε ένα θεμελιώδες στοιχείο της ηθικής φιλοσοφίας.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Φυσική κίνηση, ορμή, επίθεση — Η αρχική και πιο βασική σημασία, που αναφέρεται σε μια γρήγορη κίνηση προς τα εμπρός, μια επίθεση ή μια ορμητική ροή. (Π.χ. «ἡ τοῦ ποταμοῦ ὁρμή» — η ορμή του ποταμού).
2. Έναρξη, αφετηρία — Η αρχή μιας ενέργειας, μιας πορείας ή ενός σχεδίου. Συχνά χρησιμοποιείται με την έννοια της «αφορμής».
3. Παρόρμηση, ένστικτο, επιθυμία — Μια εσωτερική, ψυχική ώθηση ή επιθυμία που οδηγεί σε μια πράξη, συχνά χωρίς πλήρη λογική επεξεργασία.
4. Στωική φιλοσοφική έννοια: Ορθολογική ώθηση προς την πράξη — Η κεντρική σημασία στη Στωική φιλοσοφία, όπου η ὁρμή είναι μια λογική κρίση που οδηγεί σε μια πράξη, είτε σύμφωνη με τη φύση είτε όχι.
5. Διάθεση, προθυμία — Η ψυχική κατάσταση της προθυμίας ή της διάθεσης να κάνει κανείς κάτι.
6. Στρατιωτικός όρος: Επίθεση, έφοδος — Η κίνηση των στρατευμάτων προς τον εχθρό, η έφοδος. (Π.χ. «ὁρμῇ ἐπιέναι» — να επιτεθεί με ορμή).
7. Βίαιη ενέργεια, ορμητικότητα — Η εκδήλωση μιας πράξης με δύναμη και ορμητικότητα.

Οικογένεια Λέξεων

ὁρ- (ρίζα του ρήματος ὄρνυμι, σημαίνει «κινώ, ξεσηκώνω»)

Η ρίζα «ὁρ-» αποτελεί τη βάση μιας δυναμικής οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες συνδεδεμένες με την έννοια της κίνησης, της ώθησης και της έναρξης. Προερχόμενη από το αρχαιότερο στρώμα της γλώσσας, η ρίζα αυτή εκφράζει την ενέργεια του «ξεσηκώνω» ή «θέτω σε κίνηση». Από αυτή την πρωτογενή σημασία, τα παράγωγα αναπτύσσουν πτυχές της ορμητικής δράσης, της αφετηρίας, της παρόρμησης και της κατεύθυνσης. Η εξέλιξη της ρίζας δείχνει πώς μια φυσική έννοια μπορεί να μετατραπεί σε ψυχολογική και φιλοσοφική.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την ποικιλία των χρήσεων της «ὁρμῆς» στην αρχαία ελληνική γραμματεία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΟΡΜΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Diogenes Laertius — Lives of Eminent Philosophers. Translated by R. D. Hicks. Loeb Classical Library, 1925.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, 1987.
• Inwood, Brad — Ethics and Human Action in Early Stoicism. Oxford University Press, 1985.
• Όμηρος — Ιλιάς.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια.