ΠΑΡΑΤΑΞΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η παράταξις (ἡ) ορίζεται πρωτίστως ως «διάταξις στρατευμάτων πρὸς μάχην, παράταξις, παράταξις μάχης» (Θουκ. 4.93.4). Αυτή η αρχική και κυρίαρχη σημασία αναφέρεται στην τακτική διάταξη των στρατιωτικών δυνάμεων σε γραμμή ή σε σχηματισμό μάχης, μια θεμελιώδης έννοια στην αρχαία ελληνική στρατιωτική επιστήμη και ιστοριογραφία.

Πέρα από την καθαρά στρατιωτική της χρήση, η λέξη επεκτείνεται για να περιγράψει οποιαδήποτε διάταξη, σειρά ή οργάνωση πραγμάτων ή προσώπων. Μπορεί να αναφέρεται στην τακτοποίηση στοιχείων, στην παράθεση επιχειρημάτων, ή ακόμα και στην προετοιμασία για κάποια ενέργεια. Η πρόθεση «παρά» υποδηλώνει είτε μια διάταξη «πλησίον» ή «παράλληλα», είτε μια διάταξη «εναντίον», δηλαδή αντιπαράθεση.

Στην πολιτική σφαίρα, η παράταξις απέκτησε τη σημασία της πολιτικής ομάδας, του κόμματος ή της φατρίας, ειδικά από την ελληνιστική περίοδο και μετά, όπως μαρτυρείται στον Πολύβιο (6.44.1). Εδώ, η έννοια της διάταξης μεταφέρεται στην οργάνωση ανθρώπων με κοινούς σκοπούς ή συμφέροντα, συχνά σε αντιπαράθεση με άλλες ομάδες, διατηρώντας την υποβόσκουσα ιδέα της «αντιπαράταξης» ή της «παράταξης» σε μια πλευρά.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Στρατιωτική διάταξη, παράταξη μάχης — Η κύρια σημασία, αναφερόμενη στην τακτική τοποθέτηση στρατευμάτων για μάχη. (Π.χ. Θουκυδίδης, Ξενοφών).
2. Διάταξη, σειρά, τάξη γενικά — Η γενικότερη έννοια της τακτοποίησης ή της οργάνωσης στοιχείων ή προσώπων σε μια συγκεκριμένη σειρά.
3. Πολιτική παράταξη, κόμμα, φατρία — Ομάδα ανθρώπων με κοινές πολιτικές πεποιθήσεις ή συμφέροντα, συχνά σε αντιπαράθεση με άλλες ομάδες. (Π.χ. Πολύβιος).
4. Προετοιμασία, ετοιμασία — Η ενέργεια της προετοιμασίας ή της ετοιμασίας για κάποια δράση ή γεγονός, υποδηλώνοντας μια οργανωμένη διάταξη.
5. Αντιπαράθεση, αντιπαράταξη — Η τοποθέτηση απέναντι σε κάτι ή κάποιον, η αντιπαράθεση, συχνά με την έννοια της σύγκρουσης ή της διαφωνίας.
6. Γραμματική σύνταξη (σπάνιο) — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να αναφέρεται στην απλή παράθεση προτάσεων χωρίς υποτακτικούς συνδέσμους, σε αντιδιαστολή με την υποτακτική σύνταξη.

Οικογένεια Λέξεων

ταγ- / τακ- (ρίζα του ρήματος τάσσω, σημαίνει «τακτοποιώ, διατάσσω»)

Η ρίζα ταγ- / τακ- είναι θεμελιώδης στην ελληνική γλώσσα, εκφράζοντας την έννοια της διάταξης, της οργάνωσης και της τοποθέτησης σε μια συγκεκριμένη σειρά. Από αυτήν προέρχονται λέξεις που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα σημασιών, από τη στρατιωτική τακτική και την πολιτική οργάνωση μέχρι την γραμματική σύνταξη και την ηθική τάξη. Η εναλλαγή των συμφώνων (γ/κ) είναι χαρακτηριστική της ελληνικής μορφολογίας και αντανακλά διαφορετικές μορφές του ρήματος και των παραγώγων του. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή αυτής της βασικής ιδέας της «τάξης» ή «διάταξης», είτε ως ενέργεια, είτε ως αποτέλεσμα, είτε ως ιδιότητα.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία της παράταξης αναδεικνύεται μέσα από κείμενα που περιγράφουν τόσο στρατιωτικές συγκρούσεις όσο και πολιτικές διεργασίες, υπογραμμίζοντας την κεντρική της θέση στην αρχαία ελληνική σκέψη περί οργάνωσης.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΑΡΑΤΑΞΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Ξενοφών — Κύρου Ανάβασις. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Πολύβιος — Ιστορίαι. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Lampe, G. W. H. — A Patristic Greek Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1961.
• P. Chantraine — Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Paris: Klincksieck, 1968-1980.