ΠΑΡΑΘΕΣΙΣ

Ορισμός

Η παράθεσις (παρά + θέσις) είναι ένα ουσιαστικό που προέρχεται από το ρήμα τίθημι («θέτω, τοποθετώ») και την πρόθεση παρά («δίπλα, κοντά»). Η πρωταρχική της σημασία είναι η «πράξη του τοποθετείν κάτι δίπλα σε κάτι άλλο», η «παράθεση». Αυτή η βασική ιδέα επεκτείνεται σε ποικίλες εφαρμογές, καθιστώντας την έναν όρο με πλούσιο εννοιολογικό φάσμα στην αρχαία ελληνική.

Στη ρητορική και τη γραμματική, η παράθεσις αναφέρεται στην παράθεση λέξεων, φράσεων ή προτάσεων, συχνά για να δημιουργήσει έμφαση, αντίθεση ή σύγκριση. Είναι η τεχνική της τοποθέτησης δύο στοιχείων κοντά το ένα στο άλλο χωρίς συνδετικό κρίκο, επιτρέποντας στον ακροατή ή αναγνώστη να αντλήσει συμπεράσματα από την εγγύτητά τους. Παράδειγμα αποτελεί η χρήση της στην παρομοίωση ή την αντίθεση.

Στη φιλοσοφία και τη λογική, η παράθεσις μπορεί να υποδηλώνει μια «πρόταση» ή «θέση» που τίθεται προς εξέταση ή συζήτηση, παρόμοια με τη «θέσις». Επίσης, μπορεί να αναφέρεται στην «παράθεση επιχειρημάτων» ή «στοιχείων» προς υποστήριξη μιας άποψης. Στο στρατιωτικό πλαίσιο, σήμαινε την «παράταξη» ή «διάταξη» στρατευμάτων.

Επιπλέον, η λέξη χρησιμοποιήθηκε και σε πιο πρακτικές σημασίες, όπως η «παράθεση τροφής» (το σερβίρισμα) ή η «εφαρμογή φαρμάκου». Ωστόσο, η κυρίαρχη χρήση της, ειδικά στην κατηγορία «epistemika», αφορά την οργάνωση του λόγου και της σκέψης, την παρουσίαση ιδεών και την ανάλυση της δομής τους.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Τοποθέτηση δίπλα, παράθεση — Η κυριολεκτική πράξη του να βάζεις κάτι κοντά σε κάτι άλλο.
2. Ρητορική παράθεση, αντιπαράθεση — Η τοποθέτηση λέψεων, φράσεων ή ιδεών δίπλα-δίπλα για έμφαση, σύγκριση ή αντίθεση (π.χ. στην ρητορική του Αριστοτέλη).
3. Γραμματική παράθεση, επιθετικός προσδιορισμός — Η σύνταξη δύο ουσιαστικών σε πτώση, όπου το ένα επεξηγεί το άλλο (π.χ. «Ἀλέξανδρος, ὁ βασιλεύς»).
4. Λογική πρόταση, θέση — Μια δήλωση ή υπόθεση που τίθεται προς εξέταση ή απόδειξη (π.χ. στον Πλάτωνα και τους Στωϊκούς).
5. Στρατιωτική παράταξη, διάταξη — Η διάταξη στρατευμάτων ή πλοίων σε μάχη (π.χ. στον Θουκυδίδη).
6. Παράθεση τροφής, σερβίρισμα — Η πράξη του να προσφέρεις φαγητό (π.χ. στον Ξενοφώντα).
7. Εφαρμογή φαρμάκου/θεραπείας — Η τοποθέτηση ή χορήγηση ιατρικών μέσων.
8. Κατάθεση, εγγύηση — Η πράξη του να αφήσεις κάτι ως ενέχυρο ή ασφάλεια.

Οικογένεια Λέξεων

θεσ-/θη- (ρίζα του ρήματος τίθημι, σημαίνει «θέτω, τοποθετώ»)

Η ρίζα θεσ-/θη- είναι θεμελιώδης στην αρχαία ελληνική, προερχόμενη από το ρήμα τίθημι, το οποίο σημαίνει «θέτω, τοποθετώ, εγκαθιστώ». Από αυτή τη ρίζα αναπτύσσεται μια πλούσια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν πράξεις τοποθέτησης, ρύθμισης, οργάνωσης και δημιουργίας, τόσο σε κυριολεκτικό όσο και σε μεταφορικό επίπεδο. Η ρίζα αυτή είναι εξαιρετικά παραγωγική, σχηματίζοντας ουσιαστικά που δηλώνουν την πράξη (θέσις), το αποτέλεσμα (θέμα) ή την κατάσταση, καθώς και σύνθετα ρήματα και ουσιαστικά με ποικίλες προθέσεις που τροποποιούν την αρχική έννοια της τοποθέτησης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η παράθεσις, ως ρητορικό και λογικό εργαλείο, βρίσκει εφαρμογή σε διάφορα κείμενα της αρχαιότητας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΑΡΑΘΕΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford University Press, 9th edition with revised supplement, 1996.
• Αριστοτέλης — Ρητορική. Εκδόσεις Πάπυρος, 1975.
• Πλάτων — Σοφιστής. Εκδόσεις Κάκτος, 1993.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι. Εκδόσεις Κάκτος, 1990.
• Smyth, H. W. — Greek Grammar. Harvard University Press, 1956.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Klincksieck, 1968.