ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η περιπέτεια (περιπέτεια, ἡ) σημαίνει αρχικά «το να πέφτει κανείς μέσα σε κάτι, το να συναντά κάτι», συχνά με την έννοια της «ατυχίας, της συμφοράς». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα περιπίπτω, που σημαίνει «πέφτω γύρω, πέφτω μέσα, συναντώ». Η αρχική της χρήση υποδηλώνει μια απρόβλεπτη συνάντηση ή ένα γεγονός που συμβαίνει ξαφνικά.

Η σημασία της λέξης εξελίχθηκε και απέκτησε ιδιαίτερη βαρύτητα στην αριστοτελική φιλοσοφία, ειδικά στην «Ποιητική». Εκεί, η περιπέτεια ορίζεται ως η «μεταβολή εἰς τὸ ἐναντίον τῶν πραττομένων», δηλαδή η ανατροπή των γεγονότων προς την αντίθετη κατεύθυνση από την αναμενόμενη, συχνά από την ευτυχία στην δυστυχία ή το αντίστροφο. Αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία της τραγικής πλοκής, μαζί με την ἀναγνώρισις (αναγνώριση).

Πέρα από τον τεχνικό της όρο στην τραγωδία, η περιπέτεια χρησιμοποιείται και με γενικότερη έννοια για να δηλώσει ένα απρόοπτο γεγονός, μια επικίνδυνη κατάσταση ή μια περιπέτεια με την ευρύτερη έννοια του όρου, όπως συναντάται σε ιστορικά κείμενα ή σε διηγήσεις ταξιδιών. Η λέξη διατηρεί πάντα την αίσθηση του απρόβλεπτου και της ξαφνικής αλλαγής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Το να πέφτει κανείς μέσα σε κάτι, το να συναντά κάτι — Η αρχική και κυριολεκτική σημασία, συχνά με την έννοια της απρόβλεπτης συνάντησης ή εμπλοκής σε μια κατάσταση. Π.χ. «περιπέτεια εἰς κίνδυνον» (εμπλοκή σε κίνδυνο).
2. Ατυχία, συμφορά, δυσάρεστο γεγονός — Συχνή χρήση στην κλασική ελληνική, όπου η περιπέτεια υποδηλώνει ένα ανεπιθύμητο ή οδυνηρό συμβάν, μια ανατροπή προς το χειρότερο.
3. Ανατροπή, μεταβολή της τύχης (Αριστοτέλης) — Ο τεχνικός όρος στην αριστοτελική «Ποιητική» για την ξαφνική αλλαγή της πλοκής προς την αντίθετη κατεύθυνση, από την ευτυχία στη δυστυχία ή το αντίστροφο. Απαραίτητο στοιχείο της τραγωδίας.
4. Απρόοπτο γεγονός, περιστατικό — Γενικότερη σημασία που αναφέρεται σε οποιοδήποτε απρόβλεπτο συμβάν ή εξέλιξη, χωρίς απαραίτητα αρνητική χροιά.
5. Επικίνδυνη κατάσταση, δοκιμασία — Η περιπέτεια ως μια κατάσταση που απαιτεί αντιμετώπιση κινδύνων ή δυσκολιών, μια δοκιμασία για τον πρωταγωνιστή.
6. Περιπέτεια, περιπλάνηση, περιπέτεια (νεοελληνική) — Η σύγχρονη έννοια της περιπέτειας, ως συναρπαστική εμπειρία, ταξίδι ή σειρά γεγονότων, που διατηρεί την αίσθηση του απρόβλεπτου.

Οικογένεια Λέξεων

πιπτ- (ρίζα του ρήματος πίπτω)

Η ρίζα «πιπτ-» είναι αρχαιοελληνική και εκφράζει την έννοια της πτώσης, της μετατόπισης ή της κατάρρευσης. Από αυτή τη ρίζα προέρχεται μια πλούσια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν διάφορες μορφές πτώσης, τόσο κυριολεκτικής όσο και μεταφορικής, καθώς και τα αποτελέσματά τους. Η προσθήκη προθέσεων, όπως το «περι-», τροποποιεί τη βασική σημασία, προσδίδοντας αποχρώσεις όπως η περιβολή, η συνάντηση ή η απρόβλεπτη εμπλοκή.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η πιο διάσημη αναφορά στην περιπέτεια προέρχεται από τον Αριστοτέλη, ο οποίος την καθόρισε ως κεντρικό στοιχείο της τραγωδίας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Ἀριστοτέλης — Ποιητική, επιμ. R. Kassel, Oxford: Clarendon Press, 1966.
• Θουκυδίδης — Ἱστορίαι, επιμ. H. S. Jones, Oxford: Clarendon Press, 1900-1901.
• Πλάτων — Πολιτεία, επιμ. J. Burnet, Oxford: Clarendon Press, 1903.
• Πλούταρχος — Βίοι Παράλληλοι, επιμ. C. Lindskog & K. Ziegler, Leipzig: Teubner, 1914-1939.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed., Chicago: University of Chicago Press, 2000.