ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο περίπλους είναι αρχικά «το πλέειν περί τι, η περιπλεύσις», δηλαδή η πράξη του να πλέει κανείς γύρω από κάτι. Αυτή η πρωταρχική σημασία αναφέρεται τόσο στην κυριολεκτική κίνηση ενός πλοίου γύρω από μια ακτή, ένα νησί, ή ακόμα και μια ήπειρο, όσο και στην στρατηγική κίνηση ενός στόλου για να υπερκεράσει τον εχθρό. Η έννοια της «περιπλάνησης» ή της «κυκλικής διαδρομής» είναι κεντρική.

Στην αρχαία ελληνική γραμματεία, ο περίπλους απέκτησε επίσης μια τεχνική σημασία ως είδος γεωγραφικού έργου. Πρόκειται για μια περιγραφή ακτοπλοϊκών ταξιδιών, συνήθως με λεπτομερείς αναφορές σε λιμάνια, αποστάσεις, και χαρακτηριστικά των ακτών. Τέτοια έργα ήταν ζωτικής σημασίας για τους ναυτικούς, τους εμπόρους, αλλά και τους ιστορικούς, καθώς παρείχαν πολύτιμες πληροφορίες για τον τότε γνωστό κόσμο. Ο περίπλους της Ερυθράς Θάλασσας είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του είδους.

Η λέξη χρησιμοποιείται εκτενώς από τους μεγάλους ιστορικούς, όπως ο Ηρόδοτος και ο Θουκυδίδης, για να περιγράψει τόσο πραγματικά ταξίδια εξερεύνησης (π.χ. ο περίπλους της Λιβύης από τους Φοίνικες) όσο και στρατιωτικές επιχειρήσεις (π.χ. ο περίπλους της Πελοποννήσου). Η ακρίβεια και η λεπτομέρεια ήταν καθοριστικές για την αξία ενός περίπλου, καθιστώντας τον ένα σημαντικό επιστημονικό εργαλείο της εποχής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Πράξη της περιπλεύσεως — Η ενέργεια του να πλέει κανείς γύρω από μια ακτή, ένα νησί ή μια ήπειρο.
2. Θαλάσσιο ταξίδι — Ένα ταξίδι που πραγματοποιείται δια θαλάσσης, συχνά με την έννοια της εξερεύνησης ή της εμπορικής διαδρομής.
3. Γεωγραφικό έργο — Ένα είδος συγγράμματος που περιγράφει λεπτομερώς τις ακτές και τα λιμάνια μιας περιοχής, όπως ο «Περίπλους του Εύξεινου Πόντου».
4. Στρατιωτική κίνηση — Η κίνηση ενός στόλου για να υπερκεράσει τον εχθρό ή να περικυκλώσει μια περιοχή από θαλάσσης.
5. Κυκλική διαδρομή — Μεταφορικά, οποιαδήποτε κυκλική ή περιμετρική διαδρομή ή πορεία.
6. Εξερευνητική αποστολή — Ένα ταξίδι με σκοπό την ανακάλυψη νέων περιοχών ή την χαρτογράφηση υφιστάμενων.

Οικογένεια Λέξεων

πλε- / πλο- (ρίζα του ρήματος πλέω, σημαίνει «ταξιδεύω με πλοίο, πλέω»)

Η ρίζα πλε- / πλο- είναι θεμελιώδης στο αρχαιοελληνικό λεξιλόγιο, εκφράζοντας την έννοια της κίνησης στο νερό, της πλεύσης και της ροής. Από αυτή τη ρίζα αναπτύχθηκε μια πλούσια οικογένεια λέξεων που καλύπτουν κάθε πτυχή της ναυσιπλοΐας, από την πράξη του ταξιδιού μέχρι τα μέσα και τις κατευθύνσεις του. Η σημασία της ρίζας επεκτείνεται και σε μεταφορικές χρήσεις που υποδηλώνουν αφθονία ή κίνηση. Πρόκειται για μια αρχαιοελληνική ρίζα του αρχαιότερου στρώματος της γλώσσας, που συνδέεται άμεσα με τη θαλάσσια φύση του ελληνικού πολιτισμού.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία του περίπλου στην αρχαία ελληνική γραμματεία αναδεικνύεται μέσα από χαρακτηριστικά χωρία που τον χρησιμοποιούν τόσο ως γεωγραφικό όσο και ως στρατιωτικό όρο.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΕΡΙΠΛΟΥΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Ηρόδοτος — Ιστορίαι. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Αρριανός — Περίπλους Ευξείνου Πόντου. Εκδόσεις Teubner, Leipzig.
• Casson, Lionel — The Ancient Mariners: Seafarers and Sea Fighters of the Mediterranean in Ancient Times. Princeton University Press, 1991.
• Dilke, O. A. W. — Greek and Roman Maps. Cornell University Press, 1985.
• Roller, Duane W. — Ancient Geography: The Discovery of the World in Classical Greece and Rome. I.B. Tauris, 2015.