ΠΕΡΙΣΣΕΥΜΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το περίσσευμα (τό) είναι «αυτό που περισσεύει, το υπόλοιπο, το πλεόνασμα, η αφθονία». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα «περισσεύω», το οποίο σημαίνει «υπερβαίνω, αφθονώ, έχω περίσσευμα». Η βασική της έννοια αφορά οτιδήποτε υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο μέτρο ή ποσότητα, είτε ως υπόλοιπο μετά από μια διαδικασία είτε ως πλεόνασμα που δηλώνει αφθονία.

Στην κλασική ελληνική, το περίσσευμα χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει υλικά υπολείμματα ή πλεονάσματα. Ωστόσο, στην Κοινή Ελληνική και ιδιαίτερα στα κείμενα της Καινής Διαθήκης, η σημασία της λέξης διευρύνεται και αποκτά σημαντικές ηθικές και θεολογικές διαστάσεις. Εκεί, το περίσσευμα δεν αναφέρεται μόνο σε υλικά αγαθά, αλλά και σε πνευματικές ευλογίες, χάρη, ή ακόμη και σε συναισθήματα και σκέψεις που υπερχειλίζουν από την καρδιά.

Η λέξη υπογραμμίζει την ιδέα της πληρότητας που υπερβαίνει το αναγκαίο, είτε πρόκειται για την αφθονία των τροφών που απομένουν μετά τον πολλαπλασιασμό των άρτων (Ματθ. 14:20), είτε για την υπεραφθονία της χάριτος του Θεού (2 Κορ. 8:14), είτε για την πνευματική κατάσταση της καρδιάς από την οποία εκπορεύονται λόγια και πράξεις (Λουκ. 6:45). Έτσι, το περίσσευμα καθίσταται ένας όρος κλειδί για την έκφραση της γενναιοδωρίας, της πληρότητας και της υπέρβασης στην ηθική και θεολογική σκέψη.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτό που απομένει, υπόλοιπο — Η αρχική και πιο κυριολεκτική σημασία, αναφερόμενη σε οτιδήποτε μένει μετά από μια διαδικασία ή κατανάλωση. Π.χ. τα κομμάτια ψωμιού που περισσεύουν.
2. Πλεόνασμα, υπερβολή — Κάτι που υπάρχει σε ποσότητα μεγαλύτερη από την αναγκαία ή την αναμενόμενη. Μπορεί να έχει ουδέτερη ή αρνητική χροιά (π.χ. υπερβολή λόγων).
3. Αφθονία, πληρότητα — Η κατάσταση του να υπάρχει κάτι σε μεγάλη ποσότητα, συχνά με θετική έννοια, υποδηλώνοντας ευλογία ή ευμάρεια.
4. Πνευματική ή ηθική αφθονία — Στην Καινή Διαθήκη, αναφέρεται στην πληρότητα της χάριτος, των πνευματικών δώρων ή της εσωτερικής κατάστασης της καρδιάς (π.χ. «ἐκ τοῦ περισσεύματος τῆς καρδίας λαλεῖ τὸ στόμα»).
5. Κέρδος, όφελος — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να υποδηλώνει το επιπλέον που αποκομίζεται ως κέρδος ή όφελος από μια δραστηριότητα.
6. Αυξημένη ποσότητα ή βαθμός — Η ιδέα της υπέρβασης του μέτρου, όχι απαραίτητα ως υπόλοιπο, αλλά ως αυξημένη ένταση ή ποσότητα σε σχέση με το σύνηθες.

Οικογένεια Λέξεων

περισσ- (ρίζα του περισσός, σημαίνει «αυτός που υπερβαίνει, υπερβολικός»)

Η ρίζα περισσ- παράγει μια οικογένεια λέξεων που μοιράζονται την έννοια της υπέρβασης, του πλεονάσματος ή του υπολοίπου. Προερχόμενη από την πρόθεση «περί» (γύρω, πέρα), η ρίζα υποδηλώνει κάτι που βρίσκεται «πέρα από» ένα όριο ή μέτρο. Αυτή η θεμελιώδης σημασία εκδηλώνεται σε παράγωγα που περιγράφουν τόσο την ποσοτική αφθονία όσο και την ποιοτική υπεροχή ή την περιττή φύση κάποιου πράγματος.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία από την Καινή Διαθήκη που αναδεικνύουν τις ποικίλες χρήσεις του «περίσσευμα»:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΕΡΙΣΣΕΥΜΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed., Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed., Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Louw, J. P., Nida, E. A. — Greek-English Lexicon of the New Testament Based on Semantic Domains, 2nd ed., New York: United Bible Societies, 1989.
• Thayer, J. H. — A Greek-English Lexicon of the New Testament, New York: American Book Company, 1889.
• Strong, J. — Strong's Exhaustive Concordance of the Bible, Nashville: Thomas Nelson, 1990.
• Septuaginta — Rahlfs-Hanhart Edition, Deutsche Bibelgesellschaft, 2006.