ΠΙΣΤΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η πίστις ορίζεται πρωτίστως ως «εμπιστοσύνη, πίστη, πεποίθηση», αλλά και ως «εγγύηση, διαβεβαίωση, όρκος». Η σημασιολογική της διαδρομή είναι πλούσια και πολύπλοκη, αντανακλώντας την εξέλιξη της ελληνικής σκέψης από την ομηρική εποχή έως τους χριστιανικούς χρόνους. Αρχικά, αναφερόταν συχνά στην αξιοπιστία ενός προσώπου ή πράγματος, στην εγγύηση που παρέχεται ή στην πεποίθηση που προκύπτει από την πειθώ.

Στη φιλοσοφία, ιδίως στον Πλάτωνα, η πίστις τοποθετείται σε ένα κατώτερο επίπεδο γνώσης σε σχέση με την ἐπιστήμη. Είναι η πεποίθηση που βασίζεται στην αισθητή πραγματικότητα και όχι στην καθαρή νόηση των Ιδεών. Ωστόσο, δεν είναι απλώς άγνοια, αλλά μια μορφή πεποίθησης που μπορεί να οδηγήσει σε ορθή δράση, ακόμα κι αν δεν συνοδεύεται από πλήρη κατανόηση των αιτίων.

Με την πάροδο του χρόνου, και ιδιαίτερα στην ελληνιστική περίοδο και στην Καινή Διαθήκη, η πίστις απέκτησε μια βαθύτερη, υπαρξιακή και θεολογική διάσταση. Έγινε η θεμελιώδης στάση εμπιστοσύνης στον Θεό, η βεβαιότητα για πράγματα που δεν φαίνονται, η αφοσίωση σε μια αλήθεια που υπερβαίνει την εμπειρική επαλήθευση. Σε αυτό το πλαίσιο, η πίστις δεν είναι απλώς μια γνωστική κατάσταση, αλλά μια ενεργός δέσμευση και ένας τρόπος ζωής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Εμπιστοσύνη, πεποίθηση — Η βασική σημασία, η εμπιστοσύνη σε ένα πρόσωπο, μια ιδέα ή μια αρχή. «Πίστιν ἔχειν τινί» σημαίνει «εμπιστεύομαι κάποιον».
2. Εγγύηση, διαβεβαίωση, όρκος — Η πίστις ως κάτι που δίνεται για να εγγυηθεί την αλήθεια ή την εκπλήρωση μιας υπόσχεσης. Συχνά σε νομικό ή συμβολαιογραφικό πλαίσιο.
3. Αξιοπιστία, φερεγγυότητα — Η ιδιότητα του να είναι κάποιος αξιόπιστος, να εμπνέει εμπιστοσύνη. «Πίστις ἀνδρός» η αξιοπιστία ενός άνδρα.
4. Πειθώ, επιχείρημα — Στη ρητορική, η πίστις είναι το μέσο πειθούς, το επιχείρημα που χρησιμοποιείται για να πείσει το ακροατήριο. Ο Αριστοτέλης διακρίνει τις τεχνικές και άτεχνες πίστεις.
5. Πίστη (ως θρησκευτική έννοια) — Η θρησκευτική πίστη, η αφοσίωση σε ένα δόγμα ή σε μια θεότητα, ιδιαίτερα εμφανής στην Καινή Διαθήκη και την πατερική γραμματεία.
6. Πεποίθηση (ως γνωστική κατάσταση) — Στην πλατωνική φιλοσοφία, η πίστις είναι ένα στάδιο της γνώσης, κατώτερο της ἐπιστήμης, που βασίζεται στην αντίληψη των αισθητών πραγμάτων.
7. Πίστη (ως αρετή) — Στη χριστιανική ηθική, η πίστις είναι μία από τις τρεις θεολογικές αρετές (πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη), που χαρακτηρίζεται από την εμπιστοσύνη στον Θεό και την υπακοή στο θέλημά Του.

Οικογένεια Λέξεων

πειθ-/πιθ- (ρίζα του ρήματος πείθω)

Η ρίζα πειθ-/πιθ- αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, που περιστρέφονται γύρω από τις έννοιες της πειθούς, της εμπιστοσύνης και της πεποίθησης. Από την ενεργητική διάσταση του «πείθω» (πείθω κάποιον) έως την παθητική/μέση («πείθομαι», «εμπιστεύομαι»), η ρίζα αυτή γεννά ουσιαστικά που δηλώνουν την κατάσταση (πίστις, πεποίθησις) ή την ιδιότητα (πιστός), καθώς και ρήματα που περιγράφουν την ενέργεια (πιστεύω). Η σημασιολογική της εμβέλεια καλύπτει τόσο την εξωτερική επιρροή (ρητορική πειθώ) όσο και την εσωτερική βεβαιότητα (πίστη).

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα της πίστεως:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΙΣΤΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Πολιτεία. Βιβλίο VI, 510a.
• Αριστοτέλης — Ρητορική. Βιβλίο I, 1356a.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Εβραίους — Καινή Διαθήκη. Κεφάλαιο 11, στίχος 1.
• Lampe, G. W. H. — A Patristic Greek Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1961.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque: histoire des mots. Paris: Klincksieck, 1968-1980.