ΠΛΕΟΝΕΞΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η πλεονεξία ορίζεται ως «η επιθυμία να έχει κανείς περισσότερα», «το να παίρνει κανείς περισσότερα από το μερίδιό του», «απληστία», «αδικία». Η λέξη προέρχεται από το πλέον («περισσότερο») και το ἔχω («έχω»), υποδηλώνοντας την τάση να αποκτά κανείς υπερβολικά, συχνά εις βάρος των άλλων. Δεν περιορίζεται μόνο στην υλική σφαίρα, αλλά επεκτείνεται και στην επιθυμία για περισσότερη εξουσία, τιμή ή οποιοδήποτε πλεονέκτημα.

Στην κλασική ελληνική φιλοσοφία, η πλεονεξία αναγνωρίζεται ως σοβαρό ηθικό ελάττωμα. Ο Πλάτων την συνδέει με την τυραννική ψυχή και την αδικία, ενώ ο Αριστοτέλης την τοποθετεί στην καρδιά της αδικίας, ως την επιθυμία για υπερβολικό κέρδος ή πλεονέκτημα, παραβιάζοντας την ισότητα και την αναλογική δικαιοσύνη. Είναι η κινητήρια δύναμη πίσω από πολλές συγκρούσεις και κοινωνικές ανισορροπίες.

Στην Κοινή Ελληνική και ειδικότερα στην Καινή Διαθήκη, η πλεονεξία αποκτά ακόμη πιο έντονη αρνητική χροιά, συχνά μεταφραζόμενη ως «απληστία» ή «φιλαργυρία». Ο Απόστολος Παύλος την καταδικάζει ως ειδωλολατρία (Κολ. 3:5), καθώς η προσκόλληση στα υλικά αγαθά εκτοπίζει τον Θεό από την κεντρική θέση στη ζωή του ανθρώπου. Θεωρείται μια από τις ρίζες κάθε κακού, οδηγώντας σε ψεύδος, κλοπή και εκμετάλλευση.

Η πλεονεξία, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια επιθυμία, αλλά μια διαστροφή της βούλησης που οδηγεί σε ανήθικες πράξεις και διαταράσσει την κοινωνική αρμονία. Είναι η απουσία μέτρου και ηθικής αυτοσυγκράτησης, μια συνεχής αναζήτηση για το «περισσότερο» που ποτέ δεν βρίσκει ικανοποίηση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Απληστία, ακόρεστη επιθυμία για περισσότερα — Η βασική σημασία, η έντονη επιθυμία για απόκτηση υλικών αγαθών, πλούτου ή άλλων πλεονεκτημάτων, χωρίς όρια.
2. Αδικία, εκμετάλλευση — Η πράξη του να παίρνει κανείς περισσότερα από το δίκαιο μερίδιό του, συχνά μέσω αθέμιτων μέσων ή παραβιάζοντας τα δικαιώματα των άλλων.
3. Υπεροχή, πλεονέκτημα — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να αναφέρεται απλώς στην απόκτηση ενός πλεονεκτήματος ή μιας υπεροχής, χωρίς απαραίτητα αρνητική ηθική χροιά, αν και σπάνια.
4. Εγωισμός, ιδιοτέλεια — Η επικέντρωση στο προσωπικό όφελος και η αδιαφορία για τις ανάγκες ή τα δικαιώματα των άλλων.
5. Φιλοχρηματία, φιλαργυρία — Ειδικότερη μορφή απληστίας που αφορά την αγάπη για το χρήμα και τον πλούτο.
6. Ειδωλολατρία (στη χριστιανική θεολογία) — Στην Καινή Διαθήκη, η πλεονεξία εξισώνεται με την ειδωλολατρία, καθώς η προσκόλληση στα υλικά αγαθά αντικαθιστά την αφοσίωση στον Θεό.

Οικογένεια Λέξεων

πλεον-εχ- (ρίζα του πλέον «περισσότερο» και ἔχω «έχω»)

Η ρίζα πλεον-εχ- είναι μια σύνθετη ρίζα που σχηματίζεται από το επίρρημα/επίθετο πλέον («περισσότερο») και το ρήμα ἔχω («έχω»). Αυτή η σύνθεση δημιουργεί ένα ισχυρό σημασιολογικό πεδίο που περιστρέφεται γύρω από την ιδέα της απόκτησης ή της επιθυμίας για υπερβολικά αγαθά, εξουσία ή πλεονεκτήματα. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια διαφορετική πτυχή αυτής της κεντρικής έννοιας, είτε ως ενέργεια, είτε ως ιδιότητα, είτε ως αποτέλεσμα, είτε ως χαρακτηριστικό γνώρισμα. Η ρίζα υπογραμμίζει την ανθρώπινη τάση να υπερβαίνει τα όρια του δίκαιου και του μέτριου.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η πλεονεξία, ως βαθιά ριζωμένο ανθρώπινο ελάττωμα, έχει απασχολήσει πολλούς αρχαίους συγγραφείς:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΛΕΟΝΕΞΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία, Βιβλίο Δ', Θ'.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια, Βιβλίο Ε'.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, Βιβλίο Γ'.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Απόστολος Παύλος — Προς Κολοσσαείς 3:5, Προς Εφεσίους 5:5, Προς Τιμόθεον Α' 6:10.
• Ιωάννης ο Χρυσόστομος — Ομιλίαι εις την προς Εφεσίους Επιστολήν.