ΠΛΗΓΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀρχική σημασία της πληγῆς είναι «χτύπημα, κτύπημα, πλήγμα», προερχόμενη από το ρήμα πλήσσω («κτυπώ, πλήττω»). Περιγράφει την ενέργεια του χτυπήματος, είτε από άνθρωπο είτε από φυσική δύναμη, και το άμεσο αποτέλεσμά της, δηλαδή τον τραυματισμό ή την βλάβη που προκαλείται στο σώμα.

Πέρα από τη φυσική της διάσταση, η λέξη απέκτησε γρήγορα μεταφορικές σημασίες. Στην κλασική γραμματεία, η πληγή μπορεί να αναφέρεται σε μια συμφορά, μια καταστροφή, ή ένα πλήγμα της τύχης ή των θεών. Συχνά χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις συνέπειες μιας τιμωρίας ή μιας μοιραίας επέμβασης, όπως οι «πληγές» που στέλνουν οι θεοί στους ανθρώπους.

Στον ιατρικό λόγο, ιδίως από την εποχή του Ιπποκράτη και μετά, η πληγή καθίσταται τεχνικός όρος για κάθε είδους τραύμα, ανοιχτό ή κλειστό, που προκαλείται από εξωτερική βία. Η σημασία αυτή διατηρείται και στην Κοινή Ελληνική, όπου η λέξη χρησιμοποιείται και για τις «πληγές» της Αποκάλυψης, δηλαδή τις θεϊκές τιμωρίες που πλήττουν την ανθρωπότητα. Η ευρύτητα της χρήσης της αναδεικνύει την κεντρική της θέση στην έκφραση της βίας και των συνεπειών της.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Φυσικό χτύπημα, κτύπημα — Η αρχική και κυριολεκτική σημασία, αναφερόμενη στην ενέργεια του χτυπήματος ή του πλήγματος. Π.χ., «πληγὴ ῥάβδου» (χτύπημα με ράβδο).
2. Τραύμα, τραυματισμός, πληγή — Το αποτέλεσμα ενός χτυπήματος, μια σωματική βλάβη ή ανοιχτή πληγή. Κυρίαρχη σημασία στην ιατρική γραμματεία (Ιπποκράτης).
3. Συμφορά, καταστροφή, δυστύχημα — Μεταφορική χρήση για ένα δυσάρεστο γεγονός ή μια μεγάλη ατυχία που πλήττει κάποιον ή μια κοινότητα. Συχνά συνδέεται με τη μοίρα ή τη θεϊκή βούληση.
4. Θεϊκή τιμωρία, μάστιγα — Ειδική μεταφορική χρήση για τις τιμωρίες που στέλνουν οι θεοί ή ο Θεός, όπως οι «πληγές» της Αιγύπτου στην Παλαιά Διαθήκη ή της Αποκάλυψης.
5. Πλήγμα στην ψυχή ή στο πνεύμα — Μια ψυχική οδύνη, μια προσβολή ή μια σοβαρή απογοήτευση που «πλήττει» την ψυχή. Π.χ., «πληγὴ τῆς ψυχῆς».
6. Ιατρικός όρος: Αποπληξία, εγκεφαλικό επεισόδιο — Σε σύνθετες μορφές ή ως μέρος ιατρικών εκφράσεων, αναφέρεται σε αιφνίδια παράλυση ή εγκεφαλικό επεισόδιο, ως «πλήγμα» στον οργανισμό.

Οικογένεια Λέξεων

πληγ- / πληκ- (ρίζα του ρήματος πλήσσω, σημαίνει «κτυπώ, πλήττω»)

Η ρίζα πληγ- / πληκ- είναι η καρδιά μιας οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την έννοια του χτυπήματος, του πλήγματος και των συνεπειών του. Από την αρχική, φυσική πράξη του κτυπήματος, η ρίζα αυτή παράγει όρους για το αποτέλεσμα (τραύμα), το μέσο (όργανο κτυπήματος), αλλά και τις μεταφορικές επεκτάσεις (συμφορά, έκπληξη, παράλυση). Η εναλλαγή του τελικού συμφώνου της ρίζας (κ/γ) είναι ένα χαρακτηριστικό της ελληνικής μορφολογίας που επιτρέπει την παραγωγή διαφορετικών μερών του λόγου από την ίδια βασική σημασία, διατηρώντας πάντα τον πυρήνα του «πλήττειν» (του χτυπάει).

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία αντιπροσωπευτικά χωρία αναδεικνύουν την ποικιλία των χρήσεων της «πληγής»:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΛΗΓΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Όμηρος — Ιλιάς.
• Σοφοκλής — Οιδίπους Τύραννος.
• Ιπποκράτης — Περί Κεφαλής Τραυμάτων.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG). 3rd ed. University of Chicago Press, 2000.
• Septuaginta — Παλαιά Διαθήκη (Μετάφραση των Εβδομήκοντα).