ΠΛΟΚΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η πλοκή (πλοκή, ἡ) σημαίνει αρχικά «πλέξιμο, ύφανση, σύνδεση». Αναφέρεται στην κυριολεκτική πράξη της δημιουργίας ενός υφαντού ή ενός πλέγματος, όπου νήματα ή κλωστές διασταυρώνονται και συνδέονται για να σχηματίσουν ένα ενιαίο σύνολο. Αυτή η πρωταρχική σημασία υπογραμμίζει την ιδέα της αλληλεξάρτησης και της δομής.

Με την πάροδο του χρόνου, η λέξη απέκτησε μεταφορικές σημασίες, επεκτείνοντας την έννοια της σύνδεσης και της αλληλεπίδρασης σε αφηρημένα πλαίσια. Έτσι, άρχισε να σημαίνει «περίπλεξη, εμπλοκή, ίντριγκα», περιγράφοντας καταστάσεις όπου γεγονότα ή πρόσωπα μπλέκονται μεταξύ τους, δημιουργώντας δυσκολίες ή μυστήρια. Αυτή η εξέλιξη είναι εμφανής σε κείμενα που περιγράφουν πολύπλοκες καταστάσεις ή μηχανορραφίες.

Η πιο διάσημη και τεχνική χρήση της πλοκής βρίσκεται στην αριστοτελική «Ποιητική», όπου ορίζεται ως ο «μῦθος», δηλαδή η διάταξη των πραγμάτων, η σύνθεση των γεγονότων σε ένα δράμα. Για τον Αριστοτέλη, η πλοκή είναι το σημαντικότερο στοιχείο της τραγωδίας, η «ψυχή» της, καθώς από αυτήν εξαρτάται η μίμηση της πράξης, η πρόκληση του φόβου και του οίκτου, και εν τέλει η κάθαρση. Η αποτελεσματικότητα ενός έργου κρίνεται από την καλή ή κακή πλοκή του, δηλαδή από την οργανική σύνδεση των μερών του.

Συνολικά, η πλοκή εξελίχθηκε από μια περιγραφή φυσικής διαδικασίας σε έναν κεντρικό όρο για την κατανόηση της δομής και της δυναμικής τόσο της πραγματικότητας όσο και της τέχνης. Η σημασία της έγκειται στην ικανότητά της να περιγράφει την αλληλεξάρτηση των στοιχείων που συνθέτουν ένα σύνολο, είτε αυτό είναι ένα φυσικό αντικείμενο, μια κοινωνική κατάσταση, είτε ένα λογοτεχνικό έργο.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Πλέξιμο, ύφανση — Η κυριολεκτική πράξη της σύνδεσης νημάτων ή άλλων υλικών για τη δημιουργία ενός υφαντού ή πλέγματος. (Πλάτων, «Πολιτεία» 369d)
2. Πλεγμένο αντικείμενο, πλέγμα — Το αποτέλεσμα του πλέξιμου, όπως ένα δίχτυ, ένα καλάθι, ή μια πλεξούδα μαλλιών. (Όμηρος, «Οδύσσεια» 5.256)
3. Περίπλεξη, εμπλοκή, ίντριγκα — Μεταφορική χρήση για μια κατάσταση όπου γεγονότα ή πρόσωπα μπλέκονται, δημιουργώντας δυσκολία ή μυστήριο. (Θουκυδίδης, «Ιστορίαι» 1.132)
4. Πλοκή δράματος, μύθος — Η διάταξη των γεγονότων σε ένα λογοτεχνικό έργο, ιδίως στην τραγωδία, όπως ορίζεται από τον Αριστοτέλη. (Αριστοτέλης, «Ποιητική» 1450a)
5. Σύνθετη πρόταση, περίοδος — Στη ρητορική, η σύνδεση πολλών προτάσεων σε μια περίπλοκη δομή. (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς, «Περί Συνθέσεως Ονομάτων»)
6. Σύμπλεξη, μάχη σώμα με σώμα — Στρατιωτικός όρος για την εμπλοκή των δυνάμεων σε στενή επαφή. (Πολύβιος, «Ιστορίαι» 1.34)

Οικογένεια Λέξεων

πλεκ- (ρίζα του ρήματος πλέκω, σημαίνει «συνδέω, συμπλέκω, υφαίνω»)

Η αρχαιοελληνική ρίζα πλεκ- είναι θεμελιώδης για την κατανόηση της έννοιας της σύνδεσης και της πολυπλοκότητας. Από την κυριολεκτική πράξη του «πλέκειν» —δηλαδή του συνδέειν νήματα για να δημιουργηθεί ένα ύφασμα ή ένα πλέγμα— η σημασία της επεκτάθηκε μεταφορικά για να περιγράψει την αλληλεξάρτηση γεγονότων, προσώπων ή ιδεών. Κάθε μέλος αυτής της οικογένειας λέξεων αναπτύσσει μια πτυχή αυτής της βασικής ιδέας, από την απλή φυσική σύνδεση μέχρι την περίπλοκη δομή ενός αφηγηματικού έργου.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η κεντρική θέση της πλοκής στην αρχαία ελληνική σκέψη, ειδικά στη θεωρία του δράματος, αναδεικνύεται από τα ακόλουθα χωρία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΛΟΚΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Αριστοτέλης — Ποιητική. Επιμέλεια και μετάφραση: Σ. Ράμφος. Αθήνα: Εκδόσεις Κάκτος, 1993.
• Πλάτων — Πολιτεία. Μετάφραση: Ι. Συκουτρής. Αθήνα: Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος, 1966.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι. Μετάφραση: Α. Γεωργοπαπαδάκος. Αθήνα: Εκδόσεις Κάκτος, 1992.
• Διονύσιος Αλικαρνασσεύς — Περί Συνθέσεως Ονομάτων. Επιμέλεια: W. Rhys Roberts. London: Macmillan, 1910.
• Πολύβιος — Ιστορίαι. Μετάφραση: Π. Γεωργαντζής. Αθήνα: Εκδόσεις Κάκτος, 1994.