ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η πολιτεία (πολιτεία, ἡ) αρχικά σημαίνει «η κατάσταση και τα δικαιώματα του πολίτη, η ιδιότητα του πολίτη». Ωστόσο, το σημασιολογικό της εύρος εκτείνεται πολύ πέρα από αυτόν τον αρχικό ορισμό, καθιστώντας την μια θεμελιώδη έννοια στην κλασική ελληνική πολιτική φιλοσοφία. Αναφέρεται όχι μόνο στη νομική θέση ενός ατόμου εντός μιας πόλεως, αλλά και σε ολόκληρο το πλαίσιο διακυβέρνησης, στο συλλογικό σώμα των πολιτών και στον χαρακτηριστικό τρόπο ζωής που καθορίζει μια κοινότητα.

Στο φιλοσοφικό σύστημα του Πλάτωνα, η πολιτεία είναι πιο γνωστή ως ο τίτλος του κορυφαίου έργου του, «Πολιτεία», όπου υποδηλώνει το ιδανικό σύνταγμα ή την πολιτική τάξη, τόσο του κράτους όσο και, κατ' αναλογία, της ατομικής ψυχής. Για τον Πλάτωνα, η πολιτεία είναι η δομή που καθορίζει τον χαρακτήρα και την αρετή μιας κοινωνίας, αντανακλώντας την εσωτερική αρμονία ή τη διχόνοια των πολιτών της.

Ο Αριστοτέλης, στα «Πολιτικά» του, επεξεργάζεται περαιτέρω την έννοια, χρησιμοποιώντας την πολιτεία με διάφορες διακριτές σημασίες: ως γενικό όρο για «σύνταγμα» ή «μορφή διακυβέρνησης» (π.χ. μοναρχία, αριστοκρατία, δημοκρατία), ως έναν συγκεκριμένο τύπο διακυβέρνησης (μια «συνταγματική κυβέρνηση» ή «πολιτεία» που είναι μια μετριοπαθής μορφή δημοκρατίας), και ως τη συλλογική ζωή και διοίκηση του κράτους. Τονίζει ότι η πολιτεία καθορίζει την ταυτότητα της πόλεως, καθώς είναι «ἡ τῆς πόλεως τάξις τῶν ἀρχῶν, καὶ μάλιστα τῆς κυρίας πάντων» (Αριστοτέλης, Πολιτικά Γ', 1278b8-10).

Πέρα από τον φιλοσοφικό λόγο, η πολιτεία χρησιμοποιήθηκε στην καθημερινή γλώσσα για να περιγράψει την πρακτική διοίκηση μιας πόλης, τη δημόσια ζωή των πολιτών της, ακόμη και τη ρωμαϊκή επαρχιακή διοίκηση σε μεταγενέστερες περιόδους. Η διαρκής σημασία της έγκειται στην ικανότητά της να συλλαμβάνει την ολιστική φύση της πολιτικής ύπαρξης στον αρχαίο κόσμο, όπου το άτομο, η κοινότητα και η κυβερνητική δομή ήταν άρρηκτα συνδεδεμένα.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ιδιότητα του πολίτη, δικαιώματα πολίτη — Η νομική θέση και τα προνόμια του να είναι κανείς μέλος μιας πόλεως.
2. Μορφή διακυβέρνησης, σύνταγμα — Η θεμελιώδης δομή και οι αρχές με τις οποίες κυβερνάται ένα κράτος.
3. Το κράτος, η κοινοπολιτεία — Η ίδια η οργανωμένη πολιτική κοινότητα, το πολιτικό σώμα.
4. Πολιτική ζωή, δημόσια διοίκηση — Η ενεργός συμμετοχή στα δημόσια πράγματα και η διαχείριση των κρατικών λειτουργιών.
5. Τρόπος ζωής (κοινότητας ή ατόμου) — Τα χαρακτηριστικά έθιμα, οι αξίες και οι πρακτικές που καθορίζουν μια κοινωνία ή ένα άτομο.
6. Σώμα πολιτών — Η συλλογική συνέλευση ή ομάδα ατόμων που κατέχουν την ιδιότητα του πολίτη.
7. Ρωμαϊκή επαρχιακή διοίκηση — Σε μεταγενέστερες περιόδους, ιδίως υπό ρωμαϊκή κυριαρχία, αναφερόμενη στη διοίκηση μιας επαρχίας ή πόλης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η βαθιά σημασία της πολιτείας γίνεται καλύτερα κατανοητή μέσα από τα λόγια των αρχαίων στοχαστών που διαμόρφωσαν το νόημά της.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΟΛΙΤΕΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Πολιτεία. Επιμέλεια και μετάφραση Paul Shorey. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1930.
• Αριστοτέλης — Πολιτικά. Επιμέλεια και μετάφραση H. Rackham. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1932.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου. Επιμέλεια και μετάφραση Charles Forster Smith. Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1919-1923.
• Ostwald, Martin — Nomos and the Beginnings of the Athenian Democracy. Oxford: Clarendon Press, 1969.
• Ober, Josiah — Mass and Elite in Democratic Athens: Rhetoric, Ideology, and the Power of the People. Princeton: Princeton University Press, 1989.
• Kraut, Richard — Aristotle: Political Philosophy. Oxford: Oxford University Press, 2002.
• Saxonhouse, Arlene W. — Plato's Critique of Democracy. New York: Routledge, 2018.