ΠΟΛΥΠΡΑΓΜΟΣΥΝΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η πολυπραγμοσύνη (πολυπραγμοσύνη, ἡ) ορίζεται ως «η ενασχόληση με πολλά πράγματα, η πολυάσχολη φύση, η περιέργεια, η ανάμειξη στις υποθέσεις άλλων». Η λέξη είναι σύνθετη, προερχόμενη από το «πολύς» (πολλά) και το «πράγμα» (πράξη, υπόθεση), και αρχικά μπορεί να σήμαινε απλώς την ενασχόληση με πολλές δραστηριότητες.

Ωστόσο, στην κλασική ελληνική γραμματεία, ιδίως από τον 5ο αιώνα π.Χ. και μετά, η πολυπραγμοσύνη απέκτησε μια σαφώς αρνητική χροιά. Δεν αναφερόταν απλώς στην πολυάσχολη φύση, αλλά στην αδιάκριτη, υπερβολική ή ακατάλληλη ανάμειξη στις υποθέσεις των άλλων, είτε σε προσωπικό είτε σε πολιτικό επίπεδο. Θεωρήθηκε ως ελάττωμα, αντίθετο προς την αρετή της σωφροσύνης και της αυτοσυγκράτησης.

Στο πολιτικό πλαίσιο, η πολυπραγμοσύνη συχνά αντιπαραβαλλόταν με την «ἀπραγμοσύνη», την αρετή της αποχής από τις δημόσιες υποθέσεις ή της μη ανάμειξης σε ξένες υποθέσεις. Ο Θουκυδίδης, ο Πλάτων και ο Δημοσθένης χρησιμοποίησαν τον όρο για να επικρίνουν την υπερβολική δραστηριότητα ή την επεκτατική πολιτική, ενώ ο Πλούταρχος αφιέρωσε ολόκληρη πραγματεία στην καταδίκη της ως κοινωνικού ελαττώματος.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ενασχόληση με πολλά πράγματα — Η αρχική, πιο ουδέτερη σημασία της ενασχόλησης με ποικίλες δραστηριότητες ή υποθέσεις ταυτόχρονα.
2. Αδιάκριτη περιέργεια, ανάμειξη σε ξένες υποθέσεις — Η κυρίαρχη αρνητική σημασία, που υποδηλώνει την παρεμβατικότητα και την έλλειψη σεβασμού των ορίων των άλλων.
3. Υπερδραστηριότητα, πολυάσχολη φύση (με αρνητική χροιά) — Η τάση να είναι κανείς υπερβολικά απασχολημένος, συχνά χωρίς ουσιαστικό σκοπό ή αποτελεσματικότητα.
4. Πολιτική ανάμειξη, επεκτατισμός — Στο πολιτικό πλαίσιο, η τάση μιας πόλης-κράτους ή ενός ατόμου να επεμβαίνει στις υποθέσεις άλλων κρατών ή πολιτών.
5. Επιτήδευση, προσποίηση — Η συμπεριφορά κάποιου που προσποιείται ότι γνωρίζει πολλά ή ότι είναι αναμεμιγμένος σε πολλές υποθέσεις για να εντυπωσιάσει.
6. Έλλειψη ησυχίας και αυτοσυγκράτησης — Μια ηθική κατάσταση που αντιτίθεται στην αρετή της ἀπραγμοσύνης και της πνευματικής γαλήνης.

Οικογένεια Λέξεων

πολυ- + πραγ- (ρίζες του πολύς και πράσσω/πρᾶγμα)

Η οικογένεια λέξεων της πολυπραγμοσύνης αναδύεται από τη σύνθεση δύο ισχυρών αρχαιοελληνικών ριζών: του «πολύς», που δηλώνει πληθώρα, και του «πράσσω/πρᾶγμα», που αναφέρεται στην πράξη και την υπόθεση. Η ρίζα «πολυ-» είναι θεμελιώδης για την έκφραση της πολλαπλότητας, ενώ η ρίζα «πραγ-» είναι κεντρική για την έννοια της δράσης και της εμπλοκής. Η συνένωση αυτών των ριζών δημιουργεί μια σειρά από λέξεις που περιγράφουν την έκταση και τη φύση της ανθρώπινης δραστηριότητας, από την απλή πολυάσχολη φύση έως την ηθικά καταδικαστέα ανάμειξη σε ξένες υποθέσεις. Κάθε μέλος της οικογένειας φωτίζει μια διαφορετική πτυχή αυτής της σύνθετης έννοιας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την αρνητική διάσταση της πολυπραγμοσύνης στην αρχαία γραμματεία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΟΛΥΠΡΑΓΜΟΣΥΝΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a Revised Supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Oxford Classical Texts, Oxford University Press.
• Δημοσθένης — Ολυνθιακοί. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Πλούταρχος — Moralia, Περὶ Πολυπραγμοσύνης. Εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. University of Chicago Press, 2000.
• Montanari, F. — Vocabolario della lingua greca. 3η έκδ. Loescher, 2013.