ΤΟ ΠΡΕΠΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, «τό πρέπον» είναι το «αρμόζον, το κατάλληλο, το ευπρεπές». Ως ουσιαστικοποιημένη μετοχή του ρήματος «πρέπω» («αρμόζω, ταιριάζω»), εκφράζει την ιδέα της ορθής προσαρμογής και της αρμονικής συνύπαρξης. Δεν πρόκειται για μια απλή εξωτερική ευγένεια, αλλά για μια βαθύτερη φιλοσοφική έννοια που αφορά την εσωτερική συνοχή και την εξωτερική έκφραση της αρετής και της ομορφιάς.

Στην πλατωνική σκέψη, το πρέπον συνδέεται με την τάξη (κόσμος) και την αρμονία, τόσο στην ψυχή όσο και στην πόλη. Είναι αυτό που ταιριάζει σε κάθε μέρος του συνόλου για να λειτουργεί σωστά και όμορφα. Ο Πλάτων, στην «Πολιτεία», εξετάζει τι είναι πρέπον για τον φύλακα, για τον κυβερνήτη, για τον πολίτη, συνδέοντάς το με την ιδέα του Αγαθού.

Ο Αριστοτέλης αναπτύσσει την έννοια του πρέποντος σε κεντρικό στοιχείο της ηθικής του, ιδίως στα «Ηθικά Νικομάχεια». Το πρέπον ταυτίζεται συχνά με τη «μεσότητα», την ενάρετη μέση οδό μεταξύ δύο ακραίων κακιών. Για παράδειγμα, η ανδρεία είναι το πρέπον μεταξύ της δειλίας και της θρασύτητας. Επίσης, στη ρητορική του, το πρέπον αφορά την καταλληλότητα του ύφους και του περιεχομένου του λόγου ανάλογα με το ακροατήριο και την περίσταση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Το αρμόζον, το κατάλληλο — Η γενική έννοια του τι είναι σωστό ή ενδεδειγμένο σε μια δεδομένη κατάσταση.
2. Η ευπρέπεια, το σεμνό — Η κοινωνική και ηθική διάσταση της συμπεριφοράς που είναι κόσμια και αξιοπρεπής.
3. Το ενδεδειγμένο ύφος (στη ρητορική/αισθητική) — Η καταλληλότητα του τρόπου έκφρασης ή της καλλιτεχνικής δημιουργίας σε σχέση με το θέμα και το κοινό.
4. Η μεσότητα (στην αριστοτελική ηθική) — Η ενάρετη μέση οδός μεταξύ δύο ακραίων συμπεριφορών, η οποία είναι η πρέπουσα.
5. Το οφειλόμενο, το δέον — Αυτό που πρέπει να γίνει ή να δοθεί, λόγω καθήκοντος ή υποχρέωσης.
6. Το σύμφωνο με την τάξη/αρμονία — Η πλατωνική έννοια του τι ταιριάζει στην κοσμική ή ψυχική τάξη.

Οικογένεια Λέξεων

πρεπ- (ρίζα του ρήματος πρέπω, σημαίνει «είμαι εμφανής, αρμόζω»)

Η ρίζα πρεπ- αποτελεί τον πυρήνα μιας σημαντικής οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, η οποία αρχικά δήλωνε την οπτική διάκριση και την εμφάνεια, δηλαδή το «να ξεχωρίζω, να είμαι ορατός». Με την πάροδο του χρόνου, η σημασία αυτή εξελίχθηκε προς το «να ταιριάζω, να αρμόζω, να είμαι κατάλληλος», καθώς αυτό που ξεχωρίζει με θετικό τρόπο είναι συχνά και αυτό που είναι ενδεδειγμένο. Αυτή η σημασιολογική εξέλιξη είναι κρίσιμη για την κατανόηση του «τό πρέπον» ως φιλοσοφικού όρου, που συνδυάζει την εξωτερική εμφάνιση με την εσωτερική αρμονία και καταλληλότητα.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την κεντρική θέση του πρέποντος στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και ρητορική.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΤΟ ΠΡΕΠΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Πολιτεία.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια.
• Αριστοτέλης — Ρητορική.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, 1987.
• Annas, J. — An Introduction to Plato's Republic. Oxford University Press, 1981.
• Broadie, S. — Ethics with Aristotle. Oxford University Press, 1991.