ΠΡΟΗΓΜΕΝΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το προηγμένον είναι η μετοχή παθητικού παρακειμένου του ρήματος προάγω, και σημαίνει «οδηγημένος μπροστά, προωθημένος, προτιμώμενος, ανώτερος». Στην κλασική ελληνική, η γενική του χρήση αναφέρεται σε κάτι που έχει προχωρήσει, έχει προαχθεί ή είναι ανώτερο σε ποιότητα ή θέση.

Η πιο εξειδικευμένη και σημαντική χρήση του όρου βρίσκεται στη Στωική φιλοσοφία. Για τους Στωικούς, τα πάντα χωρίζονται σε αγαθά (όπως η αρετή), κακά (όπως η κακία) και αδιάφορα. Τα αδιάφορα δεν είναι ούτε αγαθά ούτε κακά, αλλά περιλαμβάνουν τα περισσότερα πράγματα της καθημερινής ζωής (π.χ. υγεία, πλούτος, ομορφιά). Ωστόσο, οι Στωικοί διέκριναν εντός των αδιαφόρων τα «προηγμένα» (προτιμητέα) από τα «αποπροηγμένα» (απορριπτέα) και τα «ούτε προηγμένα ούτε αποπροηγμένα».

Το προηγμένον, λοιπόν, είναι ένα αδιάφορο που έχει «προηγούμενη αξία» (προηγουμένη ἀξία) ή «αξία επιλογής» (αξία λήψεως). Αυτό σημαίνει ότι, ενώ δεν συμβάλλει στην ευδαιμονία (που εξαρτάται μόνο από την αρετή), είναι σύμφωνο με τη φύση και, ως εκ τούτου, είναι λογικό να το επιλέγει κανείς, εφόσον δεν παραβιάζει την αρετή. Παραδείγματα προηγμένων είναι η υγεία, ο πλούτος, η φήμη, η ομορφιά, ενώ αποπροηγμένα είναι η ασθένεια, η φτώχεια, η ασχήμια.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Οδηγημένος μπροστά, προωθημένος — Η βασική, κυριολεκτική σημασία της μετοχής, αναφερόμενη σε κάτι που έχει μετακινηθεί ή οδηγηθεί προς τα εμπρός.
2. Προτιμητέος, αυτός που έχει προτεραιότητα — Η τεχνική σημασία στη Στωική φιλοσοφία, για τα «αδιάφορα» που είναι σύμφωνοι με τη φύση και άρα λογικό να επιλέγονται. (Διογένης Λαέρτιος, Βίοι Φιλοσόφων 7.104-105).
3. Ανώτερος, εξαιρετικός — Σημασία που υποδηλώνει υπεροχή σε ποιότητα, θέση ή αξία, ως αποτέλεσμα προόδου ή προαγωγής.
4. Προαγμένος, αναβαθμισμένος — Αναφέρεται σε κάποιον ή κάτι που έχει λάβει προαγωγή ή έχει ανέλθει σε υψηλότερο επίπεδο.
5. Αυτό που έχει τεθεί σε προτεραιότητα — Σε γενικότερο πλαίσιο, κάτι που έχει επιλεγεί να αντιμετωπιστεί ή να εξεταστεί πρώτο.
6. Προηγούμενος, προγενέστερος — Σε ορισμένα συμφραζόμενα, μπορεί να υποδηλώνει αυτό που προηγείται χρονικά ή λογικά.
7. Εξελιγμένος, προχωρημένος — Σε σύγχρονη χρήση, αλλά με ρίζες στην αρχαία έννοια της προόδου, αναφέρεται σε κάτι που έχει φτάσει σε υψηλό επίπεδο ανάπτυξης.

Οικογένεια Λέξεων

πρό + ἄγω (ρίζα του προάγω, σημαίνει «οδηγώ μπροστά, προηγούμαι»)

Η ρίζα πρό + ἄγω αποτελεί μια σύνθετη αλλά εξαιρετικά παραγωγική βάση στην αρχαία ελληνική, συνδυάζοντας την έννοια της κίνησης προς τα εμπρός ή της προτεραιότητας (πρό) με την ιδέα της καθοδήγησης ή της δράσης (ἄγω). Αυτή η σύνθεση γεννά λέξεις που περιγράφουν την πρόοδο, την προαγωγή, την προτεραιότητα, και, στην περίπτωση του προηγμένου, την αξιολογική υπεροχή εντός ενός συνόλου. Η ρίζα του ἄγω είναι αρχαιοελληνική, του αρχαιότερου στρώματος της γλώσσας, και η συνδυαστική της δύναμη με προθέσεις όπως το πρό είναι θεμελιώδης για την ελληνική μορφολογία.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία από τα πιο σημαντικά χωρία που αναφέρονται στην έννοια του προηγμένου, ιδίως από τη Στωική φιλοσοφία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΡΟΗΓΜΕΝΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Διογένης Λαέρτιος — Βίοι Φιλοσόφων. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1994.
• Κικέρων, Μάρκος Τύλλιος — De Finibus Bonorum et Malorum. Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1914.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, 1987.
• Inwood, Brad — The Cambridge Companion to the Stoics. Cambridge University Press, 2003.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1992.