ΠΡΟΛΗΨΙΣ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΟΣ

Ορισμός

Κατά την επικούρεια φιλοσοφία, η πρόληψις (πρό + λῆψις, δηλαδή «προ-κατάληψη» ή «προ-σύλληψη») είναι μια σαφής και καθαρή γενική έννοια, μια «προ-αντίληψη» που σχηματίζεται στον νου ως αποτέλεσμα επαναλαμβανόμενων αισθητηριακών εμπειριών. Δεν είναι μια εκ γενετής ιδέα με πλατωνική έννοια, αλλά μια εμπειρική γενίκευση, μια μνήμη του «πολλάκις ἔξωθεν φανέντος», όπως αναφέρει ο Διογένης Λαέρτιος.

Η πρόληψις λειτουργεί ως ένα από τα τρία κριτήρια της αλήθειας για τους Επικούρειους, μαζί με τις αισθήσεις και τα πάθη. Είναι το μέσο με το οποίο αναγνωρίζουμε τα πράγματα και σχηματίζουμε κρίσεις. Για παράδειγμα, όταν ακούμε τη λέξη «άνθρωπος», η πρόληψις του ανθρώπου ενεργοποιείται στον νου μας, επιτρέποντάς μας να κατανοήσουμε τι σημαίνει η λέξη χωρίς να χρειάζεται να δούμε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο.

Η σημασία της πρόληψης είναι κρίσιμη για την επικούρεια λογική και ηθική. Χωρίς αυτήν, δεν θα μπορούσαμε να ξεκινήσουμε καμία έρευνα ή να διατυπώσουμε καμία ερώτηση, καθώς δεν θα είχαμε καμία αρχική ιδέα για το αντικείμενο της έρευνας. Η πρόληψις παρέχει το πλαίσιο για την ορθή σκέψη και την αποφυγή των λαθών, αποτελώντας έτσι τον θεμέλιο λίθο της γνώσης και της πρακτικής σοφίας.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Επικούρεια φιλοσοφία: Προ-αντίληψη, γενική έννοια — Ο θεμελιώδης όρος στην επικούρεια επιστημολογία για μια σαφή, γενική ιδέα που σχηματίζεται από επαναλαμβανόμενες αισθητηριακές εμπειρίες και λειτουργεί ως κριτήριο της αλήθειας.
2. Προκαταρκτική αντίληψη, προγνώση — Η γενική έννοια της αντίληψης ενός πράγματος πριν από την πλήρη εμπειρία ή γνώση του.
3. Ιατρική: Πρόγνωση, προειδοποίηση — Η ικανότητα ή η πράξη της πρόβλεψης της εξέλιξης μιας ασθένειας ή ενός γεγονότος.
4. Ρητορική: Προκατάληψη, προληπτική αντίρρηση — Η εκ των προτέρων διατύπωση ή απάντηση σε μια πιθανή αντίρρηση.
5. Γενική φιλοσοφία: Εκ των προτέρων υπόθεση — Μια αρχική παραδοχή ή υπόθεση που γίνεται πριν από την πλήρη ανάλυση ή απόδειξη.
6. Αρνητική σημασία: Προκατάληψη, δεισιδαιμονία — Σε μεταγενέστερους χρόνους, η λέξη απέκτησε αρνητική χροιά, δηλώνοντας μια αβάσιμη ή παράλογη πεποίθηση.

Οικογένεια Λέξεων

ΛΑΒ-/ΛΗΠ- (ρίζα του ρήματος λαμβάνω, σημαίνει «λαμβάνω, συλλαμβάνω, κατανοώ»)

Η ρίζα ΛΑΒ-/ΛΗΠ- αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες σχετιζόμενες με την πράξη του «παίρνω», «συλλαμβάνω» ή «κατανοώ». Η σημασία της επεκτείνεται από την απλή φυσική λήψη ενός αντικειμένου έως την πνευματική σύλληψη μιας ιδέας. Τα διάφορα προθέματα που συνδέονται με αυτή τη ρίζα δημιουργούν μια πλούσια ποικιλία εννοιών, από την κατάκτηση και την ανάληψη μέχρι την υπόθεση και την προ-αντίληψη, όπως στην περίπτωση της πρόληψης. Η ρίζα αυτή είναι αρχαιοελληνική και ανήκει στο αρχαιότερο στρώμα της γλώσσας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η κεντρική θέση της πρόληψης στην επικούρεια σκέψη αναδεικνύεται μέσα από τις αρχαίες πηγές που διασώζουν τις διδασκαλίες του Επίκουρου.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΡΟΛΗΨΙΣ ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Διογένης Λαέρτιος — Βίοι Φιλοσόφων, Βιβλίο Ι΄.
• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, 1987.
• Bailey, C. — The Greek Atomists and Epicurus. Oxford: Clarendon Press, 1928.
• Cicero, M. T. — De Natura Deorum. Edited by A. S. Pease. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1911.
• Πλάτων — Πολιτεία.
• Καινή Διαθήκη.