ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ ΔΙΚΑΝΙΚΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το προοίμιον (πρό + οἶμος) είναι αρχικά «το μέρος που προηγείται του οἴμου», δηλαδή «η αρχή ενός τραγουδιού ή ποιήματος», και κατ’ επέκταση «κάθε αρχή, πρόλογος, εισαγωγή». Στη ρητορική, και ειδικότερα στην δικανική ρητορική, το προοίμιον δικανικόν είναι το εισαγωγικό τμήμα ενός λόγου που εκφωνείται σε δικαστήριο. Σκοπός του είναι να κερδίσει την εύνοια των δικαστών, να προσελκύσει την προσοχή τους και να τους προετοιμάσει για το θέμα που θα ακολουθήσει.

Ο Αριστοτέλης, στην «Ρητορική» του, αναλύει διεξοδικά τη λειτουργία και τους τύπους του προοιμίου, τονίζοντας ότι πρέπει να είναι σύντομο, σαφές και σχετικό με το θέμα. Δεν είναι απλώς μια τυπική αρχή, αλλά ένα στρατηγικό εργαλείο για τον ρήτορα. Στους δικανικούς λόγους, το προοίμιον μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να διαλύσει προκαταλήψεις, να δημιουργήσει συμπάθεια ή να παρουσιάσει το διακύβευμα της υπόθεσης με τρόπο που να ευνοεί τον ομιλητή.

Η σημασία του προοιμίου δικανικού υπογραμμίζει την αρχαιοελληνική αντίληψη ότι η πειθώ δεν βασίζεται μόνο στην λογική επιχειρηματολογία (πίστεις), αλλά και στην συναισθηματική προετοιμασία και την ηθική υπόσταση του ρήτορα (ήθος και πάθος). Η επιτυχία ενός δικανικού λόγου συχνά κρινόταν από την αποτελεσματικότητα του προοιμίου του, το οποίο έθετε τον τόνο για ολόκληρη την αγόρευση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αρχή τραγουδιού ή ποιήματος — Η αρχική, κυριολεκτική σημασία, ως το εισαγωγικό μέρος μιας ωδής ή ενός έπους.
2. Γενική εισαγωγή, πρόλογος — Κάθε αρχή ή εισαγωγικό μέρος σε ένα έργο, λόγο ή κείμενο.
3. Ρητορικό προοίμιο — Το εισαγωγικό τμήμα ενός ρητορικού λόγου, με σκοπό την προετοιμασία του ακροατηρίου.
4. Δικανικό προοίμιο — Ειδικότερα, η εισαγωγή σε έναν λόγο που εκφωνείται σε δικαστήριο, με στόχο την εξασφάλιση της εύνοιας των δικαστών.
5. Μουσικό προοίμιο, εισαγωγή — Ένα μουσικό κομμάτι που προηγείται ενός μεγαλύτερου έργου, όπως μια ουβερτούρα.
6. Προοίμιο κακών, πρόδρομος — Μεταφορική χρήση για κάτι που προμηνύει ή προαναγγέλλει μελλοντικά γεγονότα, συνήθως δυσάρεστα.

Οικογένεια Λέξεων

οἶμ- (ρίζα του οἶμος, σημαίνει «δρόμος, πορεία, τραγούδι»)

Η ρίζα «οἶμ-» στην αρχαία ελληνική παρουσιάζει μια ενδιαφέρουσα διπλή σημασιολογική ανάπτυξη, συνδέοντας την έννοια του «δρόμου» ή της «πορείας» με αυτή του «τραγουδιού» ή της «ωδής». Από αυτή τη διπλή σημασία προκύπτουν λέξεις που αναφέρονται τόσο στην αρχή μιας διαδρομής (π.χ. προοίμιον ως «αρχή του δρόμου») όσο και στην αρχή μιας μελωδίας. Επιπλέον, η πτυχή του «τραγουδιού» επεκτείνεται σε εκφράσεις θρήνου και οδυρμού, καθώς ο θρήνος είναι μια μορφή τραγουδιού. Κάθε μέλος της οικογένειας αυτής αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή της πολυσχιδούς αυτής ρίζας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία του προοιμίου στην αρχαία ρητορική αναδεικνύεται μέσα από τα έργα των μεγάλων δασκάλων του λόγου.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ ΔΙΚΑΝΙΚΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Ἀριστοτέλης — Ῥητορική. Επιμέλεια W. D. Ross. Oxford University Press, 1959.
• Ἰσοκράτης — Πανηγυρικός. Επιμέλεια G. Norlin, Loeb Classical Library. Harvard University Press, 1928.
• Kennedy, George A. — The Art of Persuasion in Greece. Princeton University Press, 1963.
• Solmsen, Friedrich — Intellectual Experiments of the Greek Enlightenment. Princeton University Press, 1975.