ΠΡΟΟΡΑΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η προόρασις (προ- + ὅρασις) σημαίνει «το να βλέπεις εκ των προτέρων, πρόβλεψη, προγνώριση». Η έννοια αυτή διατρέχει την αρχαία ελληνική σκέψη, από την πρακτική σύνεση που απαιτείται για την ορθή διακυβέρνηση ή τη στρατηγική, μέχρι την κοσμική πρόνοια των φιλοσόφων. Δεν είναι απλώς μια παθητική θέαση, αλλά συχνά υποδηλώνει μια ενεργητική κατανόηση των μελλοντικών συνεπειών.

Στη φιλοσοφία, ιδίως στους Στωικούς, η προόρασις συνδέεται στενά με την πρόνοια (πρόνοια), την ιδέα δηλαδή ότι ο κόσμος διέπεται από μια θεία λογική που προβλέπει και κατευθύνει τα πάντα προς το καλύτερο. Για τον άνθρωπο, η προόρασις μεταφράζεται σε σύνεση και φρόνηση, την ικανότητα να προβλέπει τις συνέπειες των πράξεών του και να ενεργεί αναλόγως.

Στη χριστιανική θεολογία, η προόρασις αναφέρεται κυρίως στην παντογνωσία του Θεού, την ικανότητά Του να γνωρίζει τα πάντα εκ των προτέρων, συμπεριλαμβανομένων των μελλοντικών γεγονότων και των επιλογών των ανθρώπων. Αυτή η θεία προόρασις αποτελεί κεντρικό σημείο στις συζητήσεις περί ελεύθερης βούλησης και θείας χάριτος, καθώς εγείρει ερωτήματα για το πώς η προγνώση του Θεού συμβιβάζεται με την ελευθερία των ανθρώπινων πράξεων.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Πρόβλεψη, προγνώριση — Η ικανότητα ή η πράξη του να βλέπει κανείς ή να γνωρίζει γεγονότα πριν συμβούν. (Πλάτων, Νόμοι 644d)
2. Θεία πρόγνωση, παντογνωσία — Στη θεολογία, η ιδιότητα του Θεού να γνωρίζει τα πάντα εκ των προτέρων. (Φίλων, Περί Προνοίας)
3. Σύνεση, φρόνηση — Η πρακτική ικανότητα να προβλέπει κανείς τις συνέπειες των πράξεών του και να ενεργεί συνετά. (Ξενοφών, Απομνημονεύματα 4.6.7)
4. Προφητική όραση — Η ικανότητα των προφητών να βλέπουν το μέλλον μέσω θείας έμπνευσης.
5. Αντίληψη του μέλλοντος — Η γενική έννοια της αντίληψης ή της κατανόησης μελλοντικών καταστάσεων.
6. Προνοητικότητα — Η ποιότητα του να είναι κανείς προνοητικός, να λαμβάνει μέτρα εκ των προτέρων.
7. Προοπτική — Η ικανότητα να βλέπει κανείς τα πράγματα σε μια ευρύτερη χρονική κλίμακα, λαμβάνοντας υπόψη το μέλλον.

Οικογένεια Λέξεων

ὁρα- / ὀπ- / ὀψ- / εἰδ- (ρίζα του ρήματος ὁράω, σημαίνει «βλέπω»)

Η ρίζα «ὁρα-» (με τις αλλοιώσεις της ὀπ-, ὀψ-, εἰδ-) αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες σχετιζόμενες με την όραση, την εμφάνιση και την αντίληψη. Από αυτή τη ρίζα προέρχονται τόσο τα απλά ρήματα της όρασης όσο και σύνθετες έννοιες που αφορούν την πνευματική θέαση, την πρόβλεψη και τη γνώση. Το πρόθεμα «πρό-» προσδίδει την έννοια του «εκ των προτέρων», δημιουργώντας λέξεις που δηλώνουν προτεραιότητα στον χρόνο ή στην ενέργεια. Η οικογένεια αυτή αναδεικνύει τη σημασία της οπτικής αντίληψης ως θεμελίου της γνώσης και της κατανόησης, τόσο στον φυσικό όσο και στον μεταφυσικό κόσμο.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η προόρασις, ως ανθρώπινη σύνεση ή θεία πρόγνωση, απαντάται σε διάφορα κείμενα της αρχαιότητας και της πατερικής γραμματείας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΡΟΟΡΑΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Νόμοι, Βιβλίο Δ', 644d. Εκδόσεις Oxford University Press.
• Ξενοφών — Απομνημονεύματα, Βιβλίο Δ', 6.7. Εκδόσεις Harvard University Press (Loeb Classical Library).
• Φίλων ο Αλεξανδρεύς — Περί Προνοίας, 1.10. Εκδόσεις Harvard University Press (Loeb Classical Library).
• Ιωάννης ο Χρυσόστομος — Εις την Γένεσιν, Ομιλία 19.4. Migne, Patrologia Graeca, Vol. 53.
• Kittel, G., Friedrich, G. — Theological Dictionary of the New Testament. Eerdmans, Grand Rapids, 1964-1976 (μετάφραση από το Theologisches Wörterbuch zum Neuen Testament).
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, 1987.