ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η προσφώνησις ορίζεται ως «η πράξη του να προσφωνεί κανείς, δηλαδή να απευθύνει λόγο, να χαιρετά, να καλεί». Στην κλασική ελληνική γραμματεία, η λέξη χρησιμοποιείται ευρέως για να περιγράψει κάθε μορφή προφορικής επικοινωνίας που απευθύνεται σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο ή κοινό. Μπορεί να είναι ένας απλός χαιρετισμός, μια επίσημη προσφώνηση σε μια συνέλευση, ή ακόμα και η κλήση κάποιου με το όνομά του. Η έμφαση δίνεται στην κατευθυντικότητα του λόγου, στην πράξη της απεύθυνσης.

Στο πλαίσιο της ρητορικής, η προσφώνησις αποτελούσε συχνά το προοίμιο μιας ομιλίας, το μέρος όπου ο ρήτορας απευθυνόταν στο ακροατήριο ή σε συγκεκριμένους αξιωματούχους. Ο Δημοσθένης, για παράδειγμα, χρησιμοποιεί τον όρο για να αναφερθεί στην έναρξη των λόγων του. Η λέξη υποδηλώνει την επίσημη και δημόσια φύση της ομιλίας, την οποία ο ομιλητής εκφωνεί με σκοπό να επηρεάσει ή να ενημερώσει.

Στα θεολογικά κείμενα, ιδίως στην πατερική γραμματεία, η προσφώνησις αποκτά βαθύτερες διαστάσεις. Αναφέρεται τόσο στην προσευχή και την επίκληση του ανθρώπου προς τον Θεό, όσο και στην θεία αποκάλυψη ή την κλήση του Θεού προς τους ανθρώπους. Για τους Πατέρες της Εκκλησίας, η «προσφώνησις» του Θεού προς τους προφήτες ή τους αγίους είναι μια πράξη θείας επικοινωνίας, ενώ η «προσφώνησις» των πιστών προς τον Θεό είναι μια πράξη λατρείας και ικεσίας. Η λέξη έτσι γεφυρώνει τον ανθρώπινο με τον θείο λόγο.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Τυπικός χαιρετισμός, προσφώνηση — Η πράξη του να χαιρετά κανείς κάποιον επίσημα ή να του απευθύνει λόγο.
2. Επίσημη ομιλία, λόγος — Μια δημόσια ομιλία ή διάλεξη, συχνά με την έννοια του προοιμίου ή της εισαγωγής.
3. Κλήση με το όνομα — Η πράξη του να καλεί κανείς κάποιον ονομαστικά.
4. Θεολογική επίκληση, προσευχή — Η απεύθυνση του ανθρώπου προς τον Θεό μέσω προσευχής ή ικεσίας.
5. Θεία αποκάλυψη, κλήση — Η φωνή ή ο λόγος του Θεού που απευθύνεται στους ανθρώπους, όπως σε προφήτες ή αγίους.
6. Ρητορικός όρος — Το μέρος μιας ομιλίας όπου ο ρήτορας απευθύνεται στο ακροατήριο ή σε συγκεκριμένα πρόσωπα.

Οικογένεια Λέξεων

φων- (ρίζα του ρήματος φωνέω, σημαίνει «εκφέρω ήχο, ομιλώ»)

Η ρίζα φων- αποτελεί το θεμέλιο μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες σχετιζόμενες με την παραγωγή ήχου, την ομιλία και την επικοινωνία. Από την απλή εκφορά ενός ήχου μέχρι την περίπλοκη δομή του λόγου, η φωνή είναι το μέσο έκφρασης. Η ρίζα αυτή, αρχαιοελληνικής προέλευσης, έχει δώσει πλήθος ουσιαστικών, ρημάτων και επιθέτων που περιγράφουν τις διάφορες πτυχές της φωνής, του λόγου και της συμφωνίας ή διαφωνίας. Κάθε μέλος της οικογένειας αναδεικνύει μια διαφορετική απόχρωση της κεντρικής έννοιας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την ποικιλία χρήσεων της προσφωνήσεως:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Δημοσθένης — Περὶ τοῦ Στεφάνου. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Ιωάννης Χρυσόστομος — Εις Γένεσιν Ομιλία Α'. Patrologia Graeca, Migne.
• Πλούταρχος — Βίοι Παράλληλοι: Αλέξανδρος. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Lampe, G. W. H. — A Patristic Greek Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1961.