ΠΡΟΣΟΔΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀρχαία ελληνική λέξη πρόσοδος (ἡ) έχει πολλαπλές σημασίες, ξεκινώντας από την κυριολεκτική έννοια της «προσέλευσης» ή «προσέγγισης». Στην κλασική Αθήνα, χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει την πορεία προς ένα μέρος, την είσοδο σε ένα κτίριο ή ακόμα και μια επίσημη πομπή.

Η πιο εξέχουσα χρήση της, ωστόσο, αφορά τον οικονομικό και πολιτικό τομέα. Η πρόσοδος αναφερόταν στα δημόσια έσοδα, τους φόρους, τα τέλη και τα κέρδη που εισέρρεαν στο κρατικό ταμείο. Ο Ξενοφών, στο έργο του «Πόροι» (ή «Περί Προσόδων»), αναλύει διεξοδικά τους τρόπους με τους οποίους η Αθήνα θα μπορούσε να αυξήσει τις προσόδους της για να ενισχύσει την οικονομία και την άμυνά της, καθιστώντας τον όρο κεντρικό στην πολιτική οικονομία της εποχής.

Πέρα από τα δημόσια οικονομικά, η πρόσοδος μπορούσε επίσης να αναφέρεται στα έσοδα από ιδιωτικές πηγές, όπως τα κέρδη από τη γη ή τις επιχειρήσεις. Η λέξη υποδηλώνει την ιδέα της «εισροής» ή της «απόδοσης», είτε πρόκειται για ανθρώπους που πλησιάζουν, είτε για αγαθά ή χρήματα που εισέρχονται σε ένα σύστημα.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Προσέλευση, προσέγγιση — Η πράξη του να έρχεται κανείς προς ένα μέρος ή πρόσωπο. Π.χ. «ἡ πρόσοδος τοῦ στρατοῦ» (η προσέλευση του στρατού).
2. Είσοδος, πρόσβαση — Το δικαίωμα ή η δυνατότητα εισόδου σε ένα χώρο. Π.χ. «πρόσοδος εἰς τὴν βουλήν» (πρόσβαση στη βουλή).
3. Πομπή, παρέλαση — Μια επίσημη ή τελετουργική πορεία. Π.χ. «ἡ πρόσοδος τῶν Παναθηναίων» (η πομπή των Παναθηναίων).
4. Δημόσια έσοδα, φόροι — Τα χρήματα ή οι πόροι που εισρέουν στο κρατικό ταμείο. Η πιο συχνή σημασία σε πολιτικά και οικονομικά κείμενα. Π.χ. «αἱ πρόσοδοι τῆς πόλεως» (τα έσοδα της πόλης).
5. Προϊόν, απόδοση (γης) — Η παραγωγή ή το κέρδος που προέρχεται από τη γεωργία ή άλλες πηγές. Π.χ. «πρόσοδος ἀπὸ τῶν ἀγρῶν» (απόδοση από τα χωράφια).
6. Κέρδος, όφελος — Γενικότερη έννοια του οικονομικού οφέλους ή πλεονεκτήματος. Π.χ. «μεγάλη πρόσοδος ἐκ τοῦ ἐμπορίου» (μεγάλο κέρδος από το εμπόριο).
7. Δαπάνη, έξοδα — Σε ορισμένα συμφραζόμενα, ιδίως στην Κοινή Ελληνική, μπορεί να σημαίνει και «δαπάνη» ή «έξοδα», αν και η «ἔξοδος» είναι πιο συχνή για αυτή τη σημασία.

Οικογένεια Λέξεων

ὁδ- (ρίζα του ουσιαστικού ὁδός, σημαίνει «δρόμος, πορεία»)

Η ρίζα «ὁδ-» αποτελεί τη βάση μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες σχετιζόμενες με την κίνηση, την πορεία, τον δρόμο ή το πέρασμα. Από αυτή τη θεμελιώδη έννοια της φυσικής κίνησης, η ρίζα επεκτείνεται σημασιολογικά για να περιγράψει αφηρημένες έννοιες όπως η μέθοδος (ως «πορεία έρευνας»), η περίοδος (ως «κυκλική πορεία») και, φυσικά, τα έσοδα (ως «αυτά που έρχονται προς»). Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή της αρχικής σημασίας της πορείας, συχνά μέσω της προσθήκης προθέσεων που καθορίζουν την κατεύθυνση της κίνησης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία της προσόδου ως οικονομικού και πολιτικού όρου αναδεικνύεται μέσα από κείμενα της κλασικής αρχαιότητας:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΡΟΣΟΔΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Ξενοφῶν — Πόροι ἢ περὶ προσόδων. Επιμέλεια G. W. Bowersock, Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1968.
• Δημοσθένης — Πρὸς Ἀνδροτίωνα. Επιμέλεια J. H. Vince, Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1935.
• Θουκυδίδης — Ἱστορίαι. Επιμέλ C. F. Smith, Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1919-1923.
• Πλάτων — Πολιτεία. Επιμέλεια Paul Shorey, Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1930.
• Aristotle — Politics. Edited by H. Rackham, Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1932.