ΠΡΟΣΩΠΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το πρόσωπον είναι αρχικά «το μέρος του κεφαλιού που βλέπει προς τα εμπρός, το πρόσωπο, η όψη». Η λέξη προέρχεται από το πρός («προς») και την ρίζα ὀπ- (από το ὄψομαι, «βλέπω»), δηλαδή «αυτό που βρίσκεται μπροστά στα μάτια». Η πρωταρχική της σημασία αφορά την εξωτερική εμφάνιση και την ορατή πλευρά ενός ατόμου ή πράγματος.

Στην κλασική εποχή, ιδίως στο θέατρο, το πρόσωπον αποκτά την τεχνική σημασία της «μάσκας» που φορούσαν οι ηθοποιοί. Η μάσκα αυτή όχι μόνο κάλυπτε το πρόσωπο, αλλά και καθόριζε τον «ρόλο» ή τον «χαρακτήρα» που υποδυόταν ο ηθοποιός. Έτσι, η λέξη επεκτάθηκε για να δηλώσει τον ρόλο που παίζει κάποιος στη ζωή, τη θέση του στην κοινωνία ή ακόμα και την προσωπικότητα.

Στην ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, καθώς και στην Καινή Διαθήκη, το πρόσωπον χρησιμοποιείται για να δηλώσει το «άτομο» ή την «παρουσία» κάποιου, συχνά με την έννοια της «προσωπικής παρουσίας» ή της «μεροληψίας» (π.χ. «λαμβάνειν πρόσωπον»). Στη χριστιανική θεολογία, οι Καππαδόκες Πατέρες θα το αναπτύξουν ως κεντρικό όρο για την «υπόσταση» ή το «πρόσωπο» της Αγίας Τριάδας, διαχωρίζοντάς το από την «ουσία» (φύση), δίνοντας στη λέξη μια εντελώς νέα, βαθιά φιλοσοφική και θεολογική διάσταση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Το πρόσωπο, η όψη — Το μπροστινό μέρος του κεφαλιού, η φυσική όψη ενός ανθρώπου ή ζώου. Η πρωταρχική, κυριολεκτική σημασία.
2. Εμφάνιση, όψη, όψις — Η εξωτερική εμφάνιση ενός πράγματος ή η γενική του όψη. Π.χ. «τὸ πρόσωπον τῆς γῆς» (η επιφάνεια της γης).
3. Μάσκα θεάτρου — Η μάσκα που φορούσαν οι ηθοποιοί στο αρχαίο δράμα, η οποία καθόριζε τον χαρακτήρα και ενίσχυε τη φωνή.
4. Ρόλος, χαρακτήρας — Ο ρόλος που υποδύεται ένας ηθοποιός ή ο χαρακτήρας που παίζει κάποιος στην κοινωνία ή στη ζωή γενικότερα.
5. Άτομο, προσωπικότητα — Ένα συγκεκριμένο άτομο, μια προσωπικότητα, συχνά σε νομικό ή γραμματικό πλαίσιο (π.χ. «πρώτο πρόσωπο»).
6. Παρουσία, ενώπιον — Η φυσική παρουσία κάποιου ή η κατάσταση του να βρίσκεται κανείς ενώπιον κάποιου άλλου. Π.χ. «ἀπὸ προσώπου Κυρίου» (από την παρουσία του Κυρίου).
7. Θεολογική υπόσταση — Στη χριστιανική θεολογία, ο όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει κάθε μία από τις τρεις υποστάσεις της Αγίας Τριάδας (Πατήρ, Υιός, Άγιο Πνεύμα).

Οικογένεια Λέξεων

προς-οπ- (από πρός «προς» και ὄψ «όψη, βλέμμα»)

Η ρίζα προς-οπ- είναι σύνθετη, προερχόμενη από την πρόθεση «πρός» (που δηλώνει κατεύθυνση «προς τα εμπρός») και τη ρίζα «οπ-» (που σχετίζεται με την όραση και την όψη). Αυτή η σύνθεση δημιουργεί μια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν ό,τι βρίσκεται «μπροστά στα μάτια», δηλαδή την εμφάνιση, την όψη, την παρουσία, αλλά και τα μέσα με τα οποία αυτή η εμφάνιση εκφράζεται ή γίνεται αντιληπτή. Από την κυριολεκτική όψη, η σημασία επεκτείνεται στη μάσκα, τον ρόλο, την προσωπικότητα και την ταυτότητα.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την ποικιλία των σημασιών του πρόσωπον:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΡΟΣΩΠΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG), 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Lampe, G. W. H. — A Patristic Greek Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1961.
• Plato — Republic. Edited by J. Burnet. Oxford: Clarendon Press, 1903.
• Aristotle — Poetics. Edited by R. Kassel. Oxford: Clarendon Press, 1965.
• Septuaginta — Vetus Testamentum Graecum Auctoritate Academiae Scientiarum Gottingensis editum. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1979-.
• Nestle-Aland — Novum Testamentum Graece, 28th ed. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2012.
• Preus, A. — Aristotle and Theophrastus on Greek Biology. Hildesheim: Olms, 22001.