ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΗΣ

Ορισμός

Ο πρωταγωνιστής (πρωταγωνιστής, ὁ) είναι σύνθετη λέξη που προέρχεται από το πρῶτος («πρώτος») και το ἀγωνιστής («αγωνιστής, διεκδικητής, ηθοποιός»). Στην αρχαία ελληνική τραγωδία, ο πρωταγωνιστής ήταν ο πρώτος και κύριος ηθοποιός, αυτός που έπαιζε τον σημαντικότερο ρόλο. Η εισαγωγή του πρωταγωνιστή αποδίδεται στον Θέσπη, ο οποίος λέγεται ότι ήταν ο πρώτος που ξεχώρισε από τον χορό και συνομίλησε μαζί του, δημιουργώντας έτσι τον διάλογο και την αρχή του δράματος.

Ο ρόλος του πρωταγωνιστή δεν περιοριζόταν μόνο στην ερμηνεία, αλλά συχνά περιλάμβανε και την εκφορά των κεντρικών ιδεών του έργου, την ανάληψη της κύριας δράσης και την αντιμετώπιση της μοίρας ή των αντιπάλων. Ήταν ο φορέας της τραγικής πλοκής, αυτός που βίωνε την κάθαρση ή την πτώση. Η σημασία του ήταν τόσο μεγάλη που ολόκληρο το έργο συχνά περιστρεφόταν γύρω από τον χαρακτήρα του.

Πέρα από το θέατρο, ο όρος επεκτάθηκε για να περιγράψει οποιοδήποτε πρόσωπο κατέχει την κύρια θέση σε μια διαμάχη, μια υπόθεση ή ένα κίνημα. Έτσι, μπορεί να αναφέρεται στον κύριο υποστηρικτή μιας ιδέας, τον ηγέτη μιας ομάδας ή τον κεντρικό παράγοντα σε ένα ιστορικό γεγονός. Η έννοια της «πρωτοκαθεδρίας» και της «μάχης» παραμένει κεντρική.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ο πρώτος ηθοποιός στην αρχαία ελληνική τραγωδία — Η αρχική και κυρίαρχη σημασία, αναφερόμενη στον ηθοποιό που έπαιζε τον κεντρικό ρόλο και συνομιλούσε με τον χορό.
2. Ο κύριος φορέας της δράσης σε ένα έργο — Ο χαρακτήρας γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η πλοκή και ο οποίος βιώνει τις κεντρικές συγκρούσεις.
3. Ο κύριος υποστηρικτής ή εισηγητής μιας ιδέας — Μεταφορική χρήση για κάποιον που είναι ο βασικός εκφραστής ή υπερασπιστής μιας άποψης ή πολιτικής.
4. Ο ηγέτης ή ο κεντρικός παράγοντας σε μια υπόθεση — Αναφέρεται σε πρόσωπο που έχει την πρωτοκαθεδρία και την κύρια ευθύνη σε ένα γεγονός ή μια κατάσταση.
5. Ο πρωταθλητής ή ο νικητής σε έναν αγώνα — Επέκταση της σημασίας του «αγωνιστή» που είναι ο πρώτος, ο κορυφαίος σε έναν διαγωνισμό.
6. Ο κύριος χαρακτήρας σε ένα λογοτεχνικό έργο — Σύγχρονη χρήση που διατηρεί την έννοια του κεντρικού προσώπου σε μυθιστορήματα, διηγήματα κ.λπ.

Οικογένεια Λέξεων

ἀγων- (ρίζα του ἀγών, σημαίνει «αγώνας, πάλη, συνάθροιση»)

Η ρίζα ἀγων- είναι θεμελιώδης στην αρχαία ελληνική γλώσσα, παράγοντας μια πλούσια οικογένεια λέξεων που περιστρέφονται γύρω από τις έννοιες του αγώνα, της πάλης, του ανταγωνισμού, της συνάθροισης και της δημόσιας δράσης. Από αυτή τη ρίζα προέρχονται τόσο οι αθλητικοί αγώνες όσο και οι ρητορικές ή θεατρικές αναμετρήσεις. Η σημασία της επεκτείνεται από τη φυσική προσπάθεια μέχρι την ψυχική ένταση και την κοινωνική διεκδίκηση. Κάθε μέλος της οικογένειας αυτής αναδεικνύει μια διαφορετική πτυχή της κεντρικής ιδέας του «αγώνα» ή της «σύγκρουσης».

Στα Αρχαία Κείμενα

Ο πρωταγωνιστής είναι μια λέξη που συνδέεται άρρηκτα με την ιστορία του θεάτρου και της ρητορικής.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΗΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Clarendon Press, Oxford, 9th ed., 1940.
• Αριστοτέλης — Ποιητική. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1998.
• Δημοσθένης — Περί Στεφάνου. Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη, 2002.
• Πολύβιος — Ιστορίαι. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1999.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1999.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1992.
• Ξενοφών — Κύρου Ανάβασις. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1999.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. University of Chicago Press, 3rd ed., 2000.