ΠΡΟΘΕΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η πρόθεσις είναι αρχικά «η πράξη του να τοποθετεί κανείς κάτι μπροστά» (a placing before). Αυτή η βασική σημασία επεκτείνεται γρήγορα για να περιλάβει την ιδέα της «πρότασης, του σκοπού, της πρόθεσης» (a proposal, purpose, intention). Στην κλασική φιλοσοφία, όπως στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, η πρόθεσις μπορεί να αναφέρεται σε μια διανοητική τοποθέτηση, μια υπόθεση ή μια αρχική θέση που τίθεται προς εξέταση.

Η λέξη αποκτά ιδιαίτερη τεχνική σημασία σε διάφορους τομείς. Στη ρητορική, είναι η εισαγωγή ή η δήλωση του θέματος. Στη γραμματική, ο Διονύσιος ο Θραξ την καθιέρωσε ως τον όρο για την «πρόθεση», ένα άκλιτο μέρος του λόγου που τίθεται «πρό» άλλων λέξεων για να δηλώσει σχέση. Στη θρησκευτική γλώσσα, ιδίως στους Εβδομήκοντα και την Καινή Διαθήκη, η «πρόθεσις» χρησιμοποιείται για τους «ἄρτους τῆς προθέσεως», τους άρτους που τοποθετούνταν μπροστά στο Ιερό, συμβολίζοντας την προσφορά και τον σκοπό της λατρείας.

Η σημασιολογική της διαδρομή αναδεικνύει την ικανότητα της ελληνικής γλώσσας να μετατρέπει μια απλή χωρική έννοια σε αφηρημένες και σύνθετες ιδέες. Από την υλική τοποθέτηση ενός αντικειμένου έως την πνευματική διαμόρφωση ενός σκοπού ή μιας θεωρίας, η πρόθεσις παραμένει ένας θεμελιώδης όρος για την έκφραση της ανθρώπινης βούλησης, σκέψης και επικοινωνίας.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Τοποθέτηση μπροστά, έκθεση — Η κυριολεκτική πράξη του να θέτει κανείς κάτι σε εμφανές σημείο.
2. Πρόταση, σκοπός, πρόθεση — Η διανοητική ή ηθική βούληση, ο στόχος που έχει τεθεί εκ των προτέρων.
3. Υπόθεση, αρχική θέση — Στη φιλοσοφία και τη ρητορική, μια αρχική θέση ή ένα επιχείρημα που τίθεται προς συζήτηση.
4. Πρόθεση (γραμματική) — Ως μέρος του λόγου, η άκλιτη λέξη που τίθεται μπροστά από ονόματα για να δηλώσει σχέση.
5. Προσφορά, αφιέρωμα — Ιδίως θρησκευτικά, όπως οι «ἄρτοι τῆς προθέσεως» στο Ιερό.
6. Προετοιμασία, πρόβλεψη — Η ενέργεια της εκ των προτέρων ρύθμισης ή διάταξης.
7. Πρόλογος, εισαγωγή — Στη λογοτεχνία ή τη ρητορική, το αρχικό μέρος ενός έργου ή λόγου.
8. Διαταγή, διάταξη — Η πράξη της θέσπισης ή της καθιέρωσης ενός κανόνα ή νόμου.

Οικογένεια Λέξεων

θε- / θη- (ρίζα του ρήματος τίθημι, σημαίνει «θέτω, τοποθετώ»)

Η ρίζα θε- / θη- είναι μία από τις πιο παραγωγικές ρίζες της αρχαίας ελληνικής, εκφράζοντας την θεμελιώδη έννοια της τοποθέτησης, της εγκατάστασης, της θέσπισης ή της καθιέρωσης. Από αυτή τη ρίζα προέρχονται αμέτρητες λέξεις που περιγράφουν την ενέργεια του «θέτειν» σε διάφορες μορφές και με διαφορετικές αποχρώσεις, ανάλογα με τα προθήματα και τις καταλήξεις. Η σημασιολογική της εμβέλεια καλύπτει από την απλή φυσική τοποθέτηση αντικειμένων έως την αφηρημένη θέσπιση νόμων, θεωριών ή σκοπών. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή αυτής της βασικής έννοιας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η πολυσχιδής φύση της «προθέσεως» αναδεικνύεται μέσα από χαρακτηριστικά χωρία της αρχαίας γραμματείας και των ιερών κειμένων.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΡΟΘΕΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Aristotle — Ethica Nicomachea. Edited by I. Bywater. Oxford: Clarendon Press, 1894.
• Dionysius Thrax — Ars Grammatica. Edited by G. Uhlig. Leipzig: Teubner, 1883.
• Paul, Apostle — Epistle to the Romans. Nestle-Aland Novum Testamentum Graece, 28th ed. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2012.
• Septuaginta — Vetus Testamentum Graecum Auctoritate Academiae Scientiarum Gottingensis editum. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1931-2015.
• Plato — Politeia. Edited by J. Burnet. Oxford: Clarendon Press, 1902.
• Smyth, H. W. — Greek Grammar. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1956.