ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η προϋπόθεσις (προ-υπό-θέσις) είναι «αυτό που τίθεται εκ των προτέρων ως βάση, αρχή, ή αναγκαία συνθήκη». Η λέξη αποτελεί σύνθετο ουσιαστικό από τις προθέσεις «πρό» (πριν, εκ των προτέρων) και «ὑπό» (κάτω, ως βάση) και το ρήμα «τίθημι» (θέτω, τοποθετώ). Η κυριολεκτική της σημασία είναι «η εκ των προτέρων τοποθέτηση κάτωθεν», δηλαδή η θεμελίωση.

Η έννοια της προϋπόθεσης είναι κεντρική στην αριστοτελική λογική και επιστημολογία, όπου αναφέρεται σε αρχές που πρέπει να γίνουν δεκτές πριν από οποιαδήποτε απόδειξη. Στα «Αναλυτικά Ύστερα», ο Αριστοτέλης διακρίνει μεταξύ «αρχών» (ἀρχαί) και «προϋποθέσεων» (προϋποθέσεις), με τις τελευταίες να είναι οι ειδικές αρχές που αφορούν ένα συγκεκριμένο επιστημονικό πεδίο και πρέπει να γίνουν δεκτές χωρίς απόδειξη εντός αυτού του πεδίου.

Πέρα από τη φιλοσοφία, η προϋπόθεσις χρησιμοποιείται και σε γενικότερο πλαίσιο για να δηλώσει οποιαδήποτε αναγκαία συνθήκη, απαίτηση ή προαπαιτούμενο για την πραγματοποίηση ή την κατανόηση ενός γεγονότος ή μιας κατάστασης. Η σημασία της επεκτείνεται από τη λογική αναγκαιότητα στην πρακτική προετοιμασία, καθιστώντας την μια λέξη με ευρύ φάσμα εφαρμογών.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Λογική και Φιλοσοφική Αρχή — Αυτό που τίθεται ως αρχική πρόταση ή αξίωμα, το οποίο πρέπει να γίνει δεκτό για να προχωρήσει μια απόδειξη ή μια συλλογιστική. Κεντρική έννοια στον Αριστοτέλη.
2. Αναγκαία Συνθήκη — Οποιαδήποτε συνθήκη ή προαπαιτούμενο που είναι απαραίτητο για την ύπαρξη, την πραγματοποίηση ή την κατανόηση κάποιου άλλου πράγματος.
3. Υπόθεση, Εικασία — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να χρησιμοποιηθεί με την έννοια μιας υπόθεσης ή εικασίας που τίθεται ως βάση για περαιτέρω διερεύνηση, αν και η «ὑπόθεσις» είναι πιο συχνή για αυτή τη σημασία.
4. Βάση, Θεμέλιο — Το θεμέλιο ή η βάση πάνω στην οποία οικοδομείται κάτι, είτε κυριολεκτικά είτε μεταφορικά. Η υποκείμενη αρχή.
5. Προαπαιτούμενο — Κάτι που απαιτείται να υπάρχει ή να γίνει πριν από κάτι άλλο. Πρακτική ή οργανωτική προϋπόθεση.
6. Δογματική Αρχή — Στη θεολογία, μια θεμελιώδης αλήθεια ή δόγμα που γίνεται δεκτό ως βάση για περαιτέρω θεολογική σκέψη.

Οικογένεια Λέξεων

τίθημι (ρίζα θε- / θη- / θεσ-)

Η ρίζα του ρήματος «τίθημι» (θέτω, τοποθετώ) είναι μία από τις πιο παραγωγικές στην αρχαία ελληνική, δημιουργώντας μια εκτεταμένη οικογένεια λέξεων που σχετίζονται με την πράξη της τοποθέτησης, της θέσης, της εγκατάστασης ή της διάταξης. Η ρίζα εμφανίζεται σε διάφορες μορφές (θε-, θη-, θεσ-) και συνδυάζεται με πληθώρα προθέσεων για να σχηματίσει σύνθετα ρήματα και ουσιαστικά, τα οποία εκφράζουν διαφορετικές αποχρώσεις της αρχικής σημασίας, από την απλή τοποθέτηση έως την καθιέρωση αρχών και νόμων. Η προϋπόθεσις είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της παραγωγικότητας, συνδυάζοντας την ιδέα της τοποθέτησης με την έννοια του «πριν» και του «κάτωθεν» ως βάση.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν τη χρήση της προϋπόθεσης:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Αριστοτέλης — Αναλυτικά Ύστερα. Μετάφραση, σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις, 2007.
• Πλάτων — Φαίδων. Κείμενο, μετάφραση, σχόλια: Η. Τσιριμώκος. Αθήνα: Κάκτος, 1993.
• Proclus — A Commentary on the First Book of Euclid's Elements. Translated by Glenn R. Morrow. Princeton: Princeton University Press, 1970.
• Ιωάννης Δαμασκηνός — Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου Πίστεως. Κείμενο και μετάφραση. Θεσσαλονίκη: Πατερικές Εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», 1976.
• Barnes, Jonathan — Aristotle: Posterior Analytics. Translated with a commentary. Oxford: Clarendon Press, 1994.