ΨΙΛΟΚΙΘΑΡΙΣΜΟΣ

Ορισμός

Ο ψιλοκιθαρισμός, ένας σύνθετος όρος της αρχαίας ελληνικής μουσικής ορολογίας, αναφέρεται στην εκτέλεση κιθάρας χωρίς φωνητική συνοδεία. Η λέξη προέρχεται από το επίθετο «ψιλός», που σημαίνει «γυμνός, απλός, μόνος», και το ουσιαστικό «κιθάρα», το γνωστό έγχορδο όργανο. Κατά συνέπεια, ο ψιλοκιθαρισμός δηλώνει την «αμιγώς οργανική κιθαριστική μουσική».

Η σημασία του όρου αναδεικνύεται κυρίως μέσα από τα φιλοσοφικά κείμενα του Πλάτωνα, ιδίως στην «Πολιτεία», όπου συζητούνται οι κατάλληλες μορφές μουσικής για την εκπαίδευση των πολιτών. Ο Πλάτων, στην προσπάθειά του να διαμορφώσει ένα ιδανικό κράτος, εξετάζει ποιες μουσικές εκφράσεις είναι ωφέλιμες για την ψυχή και ποιες όχι.

Στο πλαίσιο αυτό, ο ψιλοκιθαρισμός, μαζί με τον ψιλολυρισμό (αμιγώς οργανική λυρική μουσική), αντιμετωπίζεται με κάποια επιφύλαξη. Ο Πλάτων φαίνεται να προτιμά τη μουσική που συνδυάζει λόγο και μελωδία, καθώς ο λόγος προσδίδει νόημα και ηθική καθοδήγηση. Η αμιγώς οργανική μουσική, χωρίς το πλαίσιο του λόγου, μπορεί να θεωρηθεί λιγότερο παιδευτική ή ακόμα και δυνητικά αποπροσανατολιστική.

Πέρα από την πλατωνική χρήση, ο όρος υποδηλώνει γενικότερα μια πρακτική όπου το μουσικό όργανο αναδεικνύεται ως αυτοτελής εκφραστής, χωρίς την υποστήριξη της ανθρώπινης φωνής. Αυτό σηματοδοτεί μια διάκριση μεταξύ της ενόργανης και της φωνητικής μουσικής, μια διάκριση που θα εξελιχθεί καθ' όλη την ιστορία της μουσικής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αμιγώς οργανική κιθαριστική μουσική — Η εκτέλεση μουσικής με κιθάρα χωρίς τη συνοδεία φωνής.
2. Απλή, λιτή εκτέλεση κιθάρας — Μουσική που χαρακτηρίζεται από την απουσία περίτεχνων στολιδιών ή πρόσθετων στοιχείων.
3. Μουσική πρακτική στην αρχαία Ελλάδα — Ένας συγκεκριμένος τρόπος παιξίματος της κιθάρας, διακριτός από την κιθαρῳδία (κιθάρα με τραγούδι).
4. Μορφή μουσικής στην πλατωνική φιλοσοφία — Μια κατηγορία μουσικής που ο Πλάτων εξετάζει στην «Πολιτεία» του, συχνά με κριτική διάθεση ως προς την παιδευτική της αξία.
5. Ενόργανη μουσική γενικότερα — Κατά επέκταση, μπορεί να αναφέρεται σε οποιαδήποτε μουσική εκτέλεση όπου το όργανο είναι ο μοναδικός ή κύριος εκφραστής.
6. Έκφραση της «γυμνής» τέχνης — Η ιδέα μιας τέχνης που παρουσιάζεται στην πιο βασική, «απογυμνωμένη» της μορφή, χωρίς εξωτερικά στοιχεία.

Οικογένεια Λέξεων

ψιλ- / κιθαρ- (ρίζες των ψιλός και κιθάρα)

Η οικογένεια λέξεων του ψιλοκιθαρισμού αναπτύσσεται γύρω από δύο αρχαιοελληνικές ρίζες: την ψιλ- (που σημαίνει «γυμνός, απλός, μόνος») και την κιθαρ- (που αναφέρεται στο μουσικό όργανο κιθάρα). Αυτές οι ρίζες, αν και ανεξάρτητες, συνδυάζονται για να περιγράψουν μια συγκεκριμένη μουσική πρακτική. Η ρίζα ψιλ- δίνει έμφαση στην απουσία πρόσθετων στοιχείων, ενώ η κιθαρ- προσδιορίζει το μέσο της καλλιτεχνικής έκφρασης. Η σύνθεση τους δημιουργεί μια νέα έννοια, αυτή της αμιγώς οργανικής μουσικής.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η πιο χαρακτηριστική αναφορά στον ψιλοκιθαρισμό προέρχεται από τον Πλάτωνα, ο οποίος καθόρισε τη φιλοσοφική του σημασία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΨΙΛΟΚΙΘΑΡΙΣΜΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία, Βιβλίο Γ', 399e. Εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα, 1975.
• Αριστοτέλης — Πολιτικά, Βιβλίο Η', 1341a. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1994.
• West, M. L. — Ancient Greek Music. Clarendon Press, Oxford, 1992.
• Barker, A. — Greek Musical Writings, Vol. I: The Musician and His Art. Cambridge University Press, Cambridge, 1984.
• Mathiesen, T. J. — Apollo's Lyre: Greek Music and Music Theory in Antiquity and the Middle Ages. University of Nebraska Press, Lincoln, 1999.