ΨΥΧΩΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ψύχωσις (ἡ) είναι «η πράξη του εμψυχώνειν, του δίνειν ζωήν, του ζωογονείν». Πρόκειται για ένα ουσιαστικό που προέρχεται από το ρήμα ψυχόω, το οποίο σημαίνει «εμψυχώνω, δίνω ψυχή». Η λέξη αυτή είναι κεντρική στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, ειδικά στον Πλάτωνα και τους Νεοπλατωνικούς, όπου περιγράφει τη διαδικασία με την οποία η ψυχή, είτε η παγκόσμια είτε η ατομική, εισέρχεται και δίνει ζωή σε ένα σώμα ή στο σύμπαν.

Στον Πλάτωνα, ιδίως στον «Τίμαιο», η ψύχωσις του κόσμου είναι μια θεμελιώδης έννοια. Ο Δημιουργός (Δημιουργός) δημιουργεί την Παγκόσμια Ψυχή και την ενσωματώνει στο σώμα του σύμπαντος, καθιστώντας το ένα ζωντανό, νοήμον ον. Αυτή η κοσμική ψύχωσις είναι η πηγή της κίνησης, της τάξης και της λογικής σε ολόκληρο τον κόσμο. Η ψύχωσις δεν είναι απλώς η προσθήκη μιας ψυχής, αλλά η ενεργή διαδικασία της ζωογόνησης και της οργάνωσης της ύλης.

Στον Αριστοτέλη, αν και δεν χρησιμοποιεί τον όρο ψύχωσις με την ίδια πλατωνική έννοια, η ιδέα της ψυχής ως «εντελέχειας» του σώματος, δηλαδή ως της μορφής και του ενεργοποιητικού της αιτίου, αντικατοπτρίζει μια παρόμοια λειτουργία εμψύχωσης. Η ψυχή είναι αυτό που καθιστά το σώμα ζωντανό και λειτουργικό, και η «ψύχωσις» θα μπορούσε να θεωρηθεί ως η διαδικασία με την οποία αυτή η εντελέχεια εκδηλώνεται.

Στους Νεοπλατωνικούς, όπως ο Πλωτίνος, η ψύχωσις επεκτείνεται στην ιδέα της εκπόρευσης και της εμψύχωσης των κατώτερων υποστάσεων από τις ανώτερες. Η Παγκόσμια Ψυχή, ως δεύτερη ή τρίτη υπόσταση μετά το Ένα και τον Νου, εμψυχώνει τον υλικό κόσμο, δίνοντας μορφή και ζωή στην άμορφη ύλη. Η ψύχωσις είναι έτσι μια κοσμική αρχή που συνδέει το πνευματικό με το υλικό.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η πράξη του εμψυχώνειν, της ζωογόνησης — Η αρχική και κυρίαρχη σημασία, η ενέργεια του να δίνει κανείς ζωή ή ψυχή σε κάτι.
2. Εμψύχωση του Κόσμου — Στην πλατωνική φιλοσοφία, η διαδικασία με την οποία η Παγκόσμια Ψυχή ενσωματώνεται στο σύμπαν, καθιστώντας το ζωντανό και νοήμον.
3. Εμψύχωση της ατομικής ψυχής — Η είσοδος της ψυχής σε ένα σώμα, δίνοντάς του ζωή και ικανότητα κίνησης και αίσθησης.
4. Η διαδικασία της δημιουργίας ζωής — Η ενέργεια που μετατρέπει την άμορφη ύλη σε ένα ζωντανό οργανισμό ή ον.
5. (Σπανιότερα) Ψύξη, αναζωογόνηση μέσω ψύξης — Σε ορισμένα ιατρικά ή τεχνικά κείμενα, μπορεί να αναφέρεται στην πράξη της ψύξης ή της ανανέωσης μέσω ψύξης, αν και αυτή η χρήση είναι πολύ λιγότερο συχνή.
6. (Σύγχρονη, διακριτή) Ψυχοπαθολογική κατάσταση — Στη σύγχρονη ιατρική και ψυχολογία, ο όρος «ψύχωση» αναφέρεται σε μια σοβαρή ψυχική διαταραχή, μια σημασία που είναι εντελώς διαφορετική από την αρχαία φιλοσοφική.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν την φιλοσοφική σημασία της ψύχωσης στην αρχαία σκέψη:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΨΥΧΩΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 9th ed. with revised supplement, 1996.
• Πλάτων — Τίμαιος. Μετάφραση, σχόλια: Γ. Καλαντζής. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση, 2004.
• Αριστοτέλης — Περί Ψυχής. Εισαγωγή, μετάφραση, σχόλια: Β. Κάλφας. Αθήνα: Εκδόσεις Πόλις, 2011.
• Πλωτίνος — Εννεάδες. Μετάφραση: Π. Ράμφος. Αθήνα: Εκδόσεις Κάκτος, 2003.
• Cornford, F. M. — Plato's Cosmology: The Timaeus of Plato Translated with a Running Commentary. London: Routledge & Kegan Paul, 1937.
• Guthrie, W. K. C. — A History of Greek Philosophy, Vol. 5: The Later Plato and the Academy. Cambridge: Cambridge University Press, 1978.
• Rist, J. M. — Plotinus: The Road to Reality. Cambridge: Cambridge University Press, 1967.