ΣΚΗΝΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η σκηνή (σκηνή, ἡ) αναφέρεται αρχικά σε μια «κατασκευή από κλαδιά, καλάμια ή δέρματα», δηλαδή μια καλύβα, μια σκηνή ή ένα αντίσκηνο. Αυτή η πρωταρχική σημασία είναι εμφανής στην ομηρική εποχή, όπου περιγράφει τα πρόχειρα καταλύματα των στρατιωτών ή των ποιμένων. Η έννοια της προσωρινής κατοικίας ή του καταφυγίου παραμένει ισχυρή σε όλη την αρχαία ελληνική γραμματεία, συμπεριλαμβανομένων των Εβδομήκοντα και της Καινής Διαθήκης, όπου συχνά μεταφράζεται ως «σκήνωμα» ή «κατοικία».

Με την ανάπτυξη του αρχαίου ελληνικού δράματος, η σημασία της λέξης διευρύνθηκε για να περιγράψει το «σκηνικό κτίριο» ή τη «σκηνή» ενός θεάτρου, δηλαδή το κτίριο πίσω από την ορχήστρα όπου οι ηθοποιοί άλλαζαν ενδυμασίες και από όπου έβγαιναν στη σκηνή. Αυτή η θεατρική χρήση γέννησε μια πλούσια οικογένεια συγγενικών λέξεων που σχετίζονται με την υποκριτική και τη σκηνοθεσία.

Πέρα από τις κυριολεκτικές της χρήσεις, η σκηνή απέκτησε και μεταφορικές διαστάσεις. Μπορούσε να αναφέρεται στην «παράσταση» ή το «θέαμα» γενικότερα, ή ακόμα και στην «σκηνή της ζωής», υποδηλώνοντας τον κόσμο ως ένα θέατρο όπου οι άνθρωποι παίζουν τους ρόλους τους. Στη χριστιανική γραμματεία, η σκηνή χρησιμοποιείται μεταφορικά για να δηλώσει την επίγεια ζωή ως προσωρινή κατοικία ή το σώμα ως σκήνωμα της ψυχής, αλλά και την ουράνια κατοικία του Θεού ανάμεσα στους ανθρώπους.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Πρόχειρο κατάλυμα, καλύβα, αντίσκηνο — Η αρχική και πιο βασική σημασία, αναφερόμενη σε μια προσωρινή κατασκευή για στέγαση. Εμφανίζεται στον Όμηρο και σε κείμενα που περιγράφουν νομαδική ή στρατιωτική ζωή. Π.χ. «τὰς σκηνὰς ἔπηξαν» (έστησαν τις σκηνές).
2. Σκηνικό κτίριο, σκηνή θεάτρου — Το κτίριο πίσω από την ορχήστρα στο αρχαίο ελληνικό θέατρο, όπου οι ηθοποιοί προετοιμάζονταν και από όπου έβγαιναν. Αργότερα, ολόκληρη η σκηνή ή το σκηνικό. Π.χ. «ἀπὸ τῆς σκηνῆς» (από τη σκηνή).
3. Θέαμα, παράσταση — Μεταφορική χρήση που αναφέρεται στην ίδια την παράσταση ή σε ένα μέρος της. Π.χ. «τραγικὴ σκηνή» (τραγική σκηνή).
4. Σκήνωμα, κατοικία (μεταφορικά) — Στη χριστιανική γραμματεία, το ανθρώπινο σώμα ως προσωρινή κατοικία της ψυχής ή η επίγεια ζωή. Επίσης, η κατοικία του Θεού. Π.χ. «τὴν σκηνὴν τοῦ Θεοῦ» (την σκηνή του Θεού, Αποκ. 21:3).
5. Εορταστική σκηνή, σκηνή της Σκηνοπηγίας — Αναφορά στις σκηνές που έστηναν οι Ιουδαίοι κατά την εορτή της Σκηνοπηγίας, σε ανάμνηση της περιπλάνησης στην έρημο. Π.χ. «ἐν σκηναῖς κατοικήσατε» (κατοικήσατε σε σκηνές, Λευιτικό 23:42).
6. Σκηνή δράματος, πράξη — Μια διακριτή ενότητα σε ένα θεατρικό έργο, αντίστοιχη με την πράξη ή ένα μέρος της. Π.χ. «πρώτη σκηνή».

Οικογένεια Λέξεων

σκην- (ρίζα της σκηνής)

Η ρίζα σκην- αποτελεί τη βάση μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων που αρχικά σχετίζονται με την ιδέα του καταλύματος, της στέγασης και της προσωρινής κατοικίας. Από αυτή την πρωταρχική σημασία, η ρίζα επεκτάθηκε για να περιλάβει το θεατρικό πλαίσιο, καθώς η σκηνή του θεάτρου ήταν αρχικά ένα απλό κτίσμα για τους ηθοποιούς. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή αυτής της ρίζας, είτε ως ενέργεια (ρήματα), είτε ως ιδιότητα (επίθετα), είτε ως συγκεκριμένο αντικείμενο ή πρόσωπο (ουσιαστικά). Η ρίζα αυτή είναι αρχαιοελληνική και η ανάπτυξή της είναι ενδογενής στη γλώσσα.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την ποικιλία των χρήσεων της «σκηνής»:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΚΗΝΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a Revised Supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG). University of Chicago Press, 2000.
• Όμηρος — Ιλιάς, επιμέλεια D. B. Monro και T. W. Allen. Oxford University Press, 1920.
• Πλάτων — Νόμοι, επιμέλεια John Burnet. Oxford University Press, 1907.
• Ευαγγέλιο Ιωάννη — Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 28η έκδοση. Deutsche Bibelgesellschaft, 2012.
• Septuaginta — Septuaginta: Editio quinta, επιμέλεια Alfred Rahlfs και Robert Hanhart. Deutsche Bibelgesellschaft, 2006.