ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η «σκηνογραφία» (σκηνογραφία, ἡ) ορίζεται ως «η τέχνη της σκηνογραφίας, η ζωγραφική σκηνικών». Η λέξη είναι σύνθετη, προερχόμενη από τη «σκηνή» (ο χώρος της θεατρικής δράσης) και το ρήμα «γράφω» (ζωγραφίζω, σχεδιάζω).

Η σκηνογραφία στην αρχαία Ελλάδα δεν ήταν απλώς η διακόσμηση της σκηνής, αλλά μια τεχνική που αποσκοπούσε στη δημιουργία οπτικών ψευδαισθήσεων, ιδιαίτερα της προοπτικής. Ο Αγαθάρχος ο Σάμιος, ζωγράφος του 5ου αιώνα π.Χ., θεωρείται ο πρώτος που ασχολήθηκε συστηματικά με την προοπτική ζωγραφική σκηνικών για τα έργα του Αισχύλου, επηρεάζοντας αργότερα τον Δημόκριτο και τον Αναξαγόρα στις θεωρίες τους για την προοπτική.

Ο Αριστοτέλης στην «Ποιητική» του αναφέρεται στη σκηνογραφία ως ένα από τα «μέρη» της τραγωδίας, τονίζοντας τη σημασία της οπτικής όψης (ὄψις) στην παράσταση. Αν και την κατατάσσει σε δευτερεύουσα θέση σε σχέση με τον μύθο και τον χαρακτήρα, αναγνωρίζει την αναγκαιότητά της για την επίτευξη του συναισθηματικού αποτελέσματος. Η σκηνογραφία, λοιπόν, ήταν ένα αναπόσπαστο κομμάτι της θεατρικής εμπειρίας, που συνέβαλε στην αισθητική και συναισθηματική επίδραση του έργου στο κοινό.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η τέχνη της ζωγραφικής σκηνικών — Η πρωταρχική σημασία, αναφερόμενη στην τεχνική της δημιουργίας οπτικών παραστάσεων για το θέατρο, συχνά με χρήση προοπτικής.
2. Το σύνολο των σκηνικών — Μεταφορικά, η ίδια η σκηνογραφία μπορεί να αναφέρεται στα ολοκληρωμένα σκηνικά που χρησιμοποιούνται σε μια θεατρική παράσταση.
3. Προοπτική ζωγραφική — Ειδικότερα, η τεχνική της προοπτικής στην αρχαία ζωγραφική, όπως αναπτύχθηκε από τον Αγαθάρχο για θεατρικούς σκοπούς.
4. Οπτική όψη της τραγωδίας — Στην αριστοτελική ανάλυση της τραγωδίας, η σκηνογραφία (ὄψις) ως ένα από τα έξι ποιοτικά μέρη, που αφορά το θέαμα.
5. Διαμόρφωση χώρου — Η γενικότερη έννοια της διαμόρφωσης ενός χώρου με οπτικά μέσα για την εξυπηρέτηση ενός συγκεκριμένου σκοπού ή αφήγησης.
6. Εξωτερική εμφάνιση, επιφάνεια — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να υποδηλώνει την επιφανειακή ή εξωτερική όψη ενός πράγματος, σε αντιδιαστολή με το εσωτερικό του περιεχόμενο.

Οικογένεια Λέξεων

σκηνο- (από σκηνή) και -γραφία (από γράφω)

Η λέξη σκηνογραφία αποτελεί σύνθεση δύο αρχαιοελληνικών ριζών, της σκην- και της γραφ-, οι οποίες από μόνες τους είναι εξαιρετικά παραγωγικές. Η ρίζα σκην- αναφέρεται σε καλυμμένους ή προστατευμένους χώρους, εξελισσόμενη σε θεατρική σκηνή, ενώ η ρίζα γραφ- υποδηλώνει την πράξη της χάραξης, της ζωγραφικής ή της γραφής. Η συνένωση αυτών των ριζών δημιουργεί μια οικογένεια λέξεων που καλύπτουν το φάσμα από την υλική κατασκευή και οργάνωση του θεατρικού χώρου έως την καλλιτεχνική αναπαράσταση και την οπτική επικοινωνία.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν την έννοια της σκηνογραφίας στην αρχαία γραμματεία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9η έκδοση, Oxford University Press, 1940.
• Αριστοτέλης — Ποιητική, επιμέλεια R. Kassel, Oxford University Press, 1965.
• Vitruvius Pollio, Marcus — De Architectura Libri Decem, επιμέλεια F. Granger, Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1931.
• Taplin, Oliver — Greek Tragedy in Action, Routledge, 1978.
• Wiles, David — Greek Theatre Performance: An Introduction, Cambridge University Press, 2000.
• Csapo, Eric, and Slater, William J. — The Context of Ancient Drama, University of Michigan Press, 1995.