ΣΟΦΙΣΤΙΚΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η σοφιστική (τέχνη) είναι η «τέχνη ή η πρακτική του σοφιστή». Αρχικά, ο όρος «σοφιστής» δεν είχε αρνητική σημασία, αλλά αναφερόταν σε έναν «ειδήμονα» ή «δάσκαλο» σε οποιαδήποτε τέχνη ή επιστήμη, όπως ένας ποιητής, μουσικός, ή ρήτορας. Η σοφιστική, επομένως, ήταν η δεξιότητα ή η γνώση που κατείχε ένας τέτοιος ειδήμων.

Ωστόσο, από τον 5ο αιώνα π.Χ., με την εμφάνιση των γνωστών Σοφιστών όπως ο Πρωταγόρας, ο Γοργίας και ο Πρόδικος, ο όρος άρχισε να συνδέεται ειδικότερα με τη διδασκαλία της ρητορικής και της πολιτικής αρετής έναντι αμοιβής. Η σοφιστική τέχνη τους περιλάμβανε την ικανότητα να κάνουν το ασθενέστερο επιχείρημα να φαίνεται ισχυρότερο (τὸν ἥττω λόγον κρείττω ποιεῖν), γεγονός που οδήγησε σε κριτική από φιλοσόφους όπως ο Σωκράτης, ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης.

Για τον Πλάτωνα, η σοφιστική ήταν μια ψευδής τέχνη, μια «σκιαγραφία» της αληθινής φιλοσοφίας, που στόχευε στην πειθώ και όχι στην αλήθεια. Στον διάλογό του «Σοφιστής», προσπαθεί να οριοθετήσει τον σοφιστή ως έναν κυνηγό πλουσίων νέων, έναν έμπορο γνώσης, έναν αντιλογικό, έναν καθαρτή της ψυχής, αλλά τελικά ως έναν μιμητή της αλήθειας. Ο Αριστοτέλης, στα «Σοφιστικοί Έλεγχοι», την όρισε ως «φαινομένη σοφία οὖσα δ᾽ οὔ» — φαινομενική σοφία που δεν είναι πραγματική. Έτσι, η λέξη απέκτησε τη σημερινή της αρνητική σημασία, υποδηλώνοντας επιτήδεια, παραπλανητική ή λογοπαίγνια επιχειρηματολογία.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η τέχνη ή η πρακτική του σοφιστή — Η αρχική, ουδέτερη σημασία, αναφερόμενη στην ικανότητα ή το επάγγελμα ενός σοφιστή.
2. Ρητορική επιδεξιότητα, ευφυΐα στην επιχειρηματολογία — Η ικανότητα να χειρίζεται κανείς τους λόγους με δεξιοτεχνία και πειθώ.
3. Επιτήδεια ή παραπλανητική επιχειρηματολογία — Η χρήση λογικών σφαλμάτων ή τεχνασμάτων για να πείσει, ανεξάρτητα από την αλήθεια.
4. Οι διδασκαλίες ή οι μέθοδοι των Σοφιστών — Το σύνολο των θεωριών και των πρακτικών που αναπτύχθηκαν από τους ιστορικούς Σοφιστές.
5. Είδος διδασκαλίας ή εκπαίδευσης — Η μέθοδος με την οποία οι Σοφιστές εκπαίδευαν τους νέους στην ρητορική και την πολιτική.
6. Φαινομενική σοφία — Η προσποίηση της σοφίας, η επίδειξη γνώσης χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο, όπως την όρισε ο Αριστοτέλης.

Οικογένεια Λέξεων

σοφ- (ρίζα του σοφός, σημαίνει «σοφός, επιδέξιος»)

Η ρίζα σοφ- αποτελεί τη βάση μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, που περιστρέφονται γύρω από τις έννοιες της γνώσης, της επιδεξιότητας, της σοφίας και της ευφυΐας. Από αυτή τη ρίζα αναπτύχθηκαν τόσο θετικές όσο και αρνητικές σημασίες, ανάλογα με το αν η επιδεξιότητα χρησιμοποιείται για την αναζήτηση της αλήθειας ή για την πειθώ και το προσωπικό όφελος. Κάθε μέλος της οικογένειας φωτίζει μια διαφορετική πτυχή αυτής της πολυσύνθετης έννοιας, από την απλή ικανότητα μέχρι την υψηλότερη φιλοσοφική αναζήτηση.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η κριτική της σοφιστικής από τους μεγάλους φιλοσόφους της αρχαιότητας είναι καθοριστική για την κατανόηση της έννοιας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΟΦΙΣΤΙΚΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford University Press, 9th ed., 1940.
• Πλάτων — Σοφιστής.
• Αριστοτέλης — Σοφιστικοί Έλεγχοι.
• Guthrie, W. K. C. — A History of Greek Philosophy, Vol. 3: The Fifth-Century Enlightenment. Cambridge University Press, 1969.
• Kerferd, G. B. — The Sophistic Movement. Cambridge University Press, 1981.
• Diels, H., Kranz, W. — Die Fragmente der Vorsokratiker. Weidmann, 6th ed., 1951-1952.