ΣΤΑΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η στάσις είναι ένα πολυσήμαντο ουσιαστικό που προέρχεται από το ρήμα ἵστημι («στέκομαι, τοποθετώ»). Η πρωταρχική της σημασία αναφέρεται στη «θέση», τη «στάση» ή την «τοποθέτηση» ενός αντικειμένου ή προσώπου. Από αυτή τη βασική έννοια, η λέξη επεκτάθηκε για να περιγράψει την «κατάσταση» ή «συνθήκη» στην οποία βρίσκεται κάτι, είτε φυσική είτε αφηρημένη.

Ωστόσο, η πιο επιδραστική και συχνά μελετημένη χρήση της στάσεως βρίσκεται στον πολιτικό τομέα. Εδώ, η λέξη αποκτά τη σημασία της «διχόνοιας», της «εμφύλιας διαμάχης», της «εξέγερσης» ή της «πολιτικής παράταξης». Στην κλασική Αθήνα, η στάσις ήταν ο φόβος κάθε πόλεως-κράτους, καθώς υποδήλωνε την εσωτερική διάσπαση που μπορούσε να οδηγήσει στην καταστροφή της κοινωνικής και πολιτικής τάξης.

Η έννοια της στάσεως ως πολιτικής διχόνοιας αναλύθηκε εκτενώς από ιστορικούς όπως ο Θουκυδίδης, ο οποίος περιέγραψε τις φρικαλεότητες της στάσεως στην Κέρκυρα, και από φιλοσόφους όπως ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης, οι οποίοι προσπάθησαν να κατανοήσουν τα αίτια και τις συνέπειές της, καθώς και τρόπους αποφυγής της για τη διατήρηση της ευνομίας. Η λέξη διατηρεί τη σημασία της «παύσης» ή «διακοπής» (π.χ. στάσις πλοίου), αλλά η πολιτική της διάσταση παραμένει η κυρίαρχη στην κατανόηση της αρχαίας ελληνικής σκέψης.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Θέση, στάση, τοποθέτηση — Η κυριολεκτική σημασία της λέξης, αναφερόμενη στη φυσική θέση ή στάση ενός σώματος ή αντικειμένου.
2. Κατάσταση, συνθήκη — Η κατάσταση στην οποία βρίσκεται κάτι, είτε φυσική (π.χ. στάσις σώματος) είτε αφηρημένη (π.χ. στάσις πραγμάτων).
3. Πολιτική παράταξη, κόμμα — Ομάδα πολιτών που στέκεται μαζί, συχνά σε αντιπαράθεση με άλλη ομάδα, όπως περιγράφεται από τον Θουκυδίδη.
4. Εμφύλια διχόνοια, εξέγερση, επανάσταση — Η πιο διαβόητη πολιτική σημασία, που υποδηλώνει εσωτερική σύγκρουση και αναταραχή εντός της πόλεως-κράτους, κεντρική έννοια στην αρχαία ελληνική πολιτική σκέψη.
5. Παύση, διακοπή, ακινησία — Η διακοπή μιας κίνησης ή μιας διαδικασίας, η ακινησία (π.χ. στάσις πλοίου, στάσις αίματος στην ιατρική).
6. Σταθερότητα, ισορροπία — Η κατάσταση της σταθερότητας ή της ισορροπίας, συχνά σε φιλοσοφικό ή φυσικό πλαίσιο, ως αντίθετο της κίνησης ή της αλλαγής.
7. Στάση (ρητορική), επιχείρημα — Στη ρητορική, η «στάση» ή το «σημείο» στο οποίο εστιάζει ένα επιχείρημα, η βάση μιας συζήτησης.
8. Σταθμός, θέση (στρατιωτική) — Μια καθορισμένη θέση ή σταθμός, ειδικά σε στρατιωτικό ή διοικητικό πλαίσιο.

Οικογένεια Λέξεων

στα- (ρίζα του ἵστημι, σημαίνει «στέκομαι, τοποθετώ»)

Η ρίζα στα- είναι μία από τις θεμελιώδεις ινδοευρωπαϊκές ρίζες, υποδηλώνοντας την έννοια της «στάσης», της «τοποθέτησης» ή της «ακινησίας». Από αυτή την αρχική σημασία, αναπτύχθηκε μια πλούσια οικογένεια λέξεων στην αρχαία ελληνική, οι οποίες περιγράφουν τόσο τη φυσική πράξη του στέκεσθαι όσο και πιο αφηρημένες καταστάσεις όπως η εγκαθίδρυση, η αντίσταση, η ανάσταση, ή ακόμα και η πολιτική διχόνοια. Κάθε μέλος της οικογένειας διατηρεί τον πυρήνα της «θέσης» ή της «στάσης», αλλά τον εμπλουτίζει με προθέματα ή καταλήξεις που προσδίδουν συγκεκριμένες αποχρώσεις, από την απλή στάση μέχρι την πλήρη ανατροπή.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία από τα πιο χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα της στάσεως:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΤΑΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου.
• Πλάτων — Πολιτεία, Νόμοι.
• Αριστοτέλης — Πολιτικά, Ρητορική.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG). University of Chicago Press, 2000.
• Ostwald, M. — From Popular Sovereignty to the Sovereignty of Law: Law, Society, and Politics in Fifth-Century Athens. University of California Press, 1986.
• Connor, W. R. — Thucydides. Princeton University Press, 1984.