ΣΤΡΟΦΕΥΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο στροφεύς (γεν. στροφέως) είναι ουσιαστικό αρσενικού γένους που σημαίνει κυρίως «πείρος, άξονας, γόμφος» γύρω από τον οποίο στρέφεται κάτι. Η πρωταρχική του χρήση αφορά τον μηχανισμό των θυρών, όπου ο στροφεύς ήταν ο μεταλλικός ή ξύλινος άξονας που επέτρεπε στην πόρτα να περιστρέφεται μέσα σε υποδοχές στο κατώφλι και το ανώφλι. Αυτή η λειτουργία τον καθιστά κεντρικό στοιχείο κάθε περιστρεφόμενου μηχανισμού.

Πέρα από την αρχική, πρακτική του σημασία, ο στροφεύς απέκτησε και ευρύτερες, επιστημονικές και φιλοσοφικές διαστάσεις. Στην κοσμολογία και την αστρονομία, αναφέρεται στον άξονα περιστροφής των ουρανίων σωμάτων ή του ίδιου του σύμπαντος. Ο Πλάτων, στον «Τίμαιο», χρησιμοποιεί την έννοια του άξονα για να περιγράψει την περιστροφή της ψυχής του κόσμου, υπογραμμίζοντας τη θεμελιώδη σημασία του για την κοσμική τάξη.

Επιπλέον, ο στροφεύς μπορεί να δηλώνει γενικότερα κάθε σημείο ή όργανο που προκαλεί ή επιτρέπει την περιστροφή. Σε ορισμένα κείμενα, μπορεί να αναφέρεται σε ένα είδος μάνδαλου ή μηχανισμού ασφάλισης που λειτουργεί με περιστροφή. Η σημασία του επεκτείνεται και μεταφορικά σε «σημείο καμπής» ή «κρίσιμη στιγμή», όπου μια κατάσταση «στρέφεται» προς μια νέα κατεύθυνση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Πείρος, άξονας θύρας ή πύλης — Ο βασικός μηχανισμός που επιτρέπει την περιστροφή μιας πόρτας ή πύλης.
2. Άξονας περιστροφής (κοσμολογικός/αστρονομικός) — Το φανταστικό ή πραγματικό σημείο γύρω από το οποίο περιστρέφεται ένα ουράνιο σώμα ή ολόκληρος ο κόσμος.
3. Γενικός άξονας, περιστρεφόμενο μέρος μηχανισμού — Κάθε εξάρτημα που λειτουργεί ως κέντρο περιστροφής σε μια μηχανή ή κατασκευή.
4. Μάνδαλο, σύρτης (που λειτουργεί με περιστροφή) — Ένας μηχανισμός ασφάλισης που κλείνει ή ανοίγει με περιστροφική κίνηση.
5. Σημείο καμπής, κρίσιμη στιγμή (μεταφορικά) — Μια στιγμή ή κατάσταση όπου τα πράγματα αλλάζουν κατεύθυνση, μια «στροφή» των γεγονότων.
6. (Πληθ.) Αρθρώσεις του σώματος — Σε ορισμένα κείμενα, αναφέρεται στις αρθρώσεις που επιτρέπουν την κίνηση και την περιστροφή των μελών.

Οικογένεια Λέξεων

στρεφ- / στροφ- (ρίζα του ρήματος στρέφω, σημαίνει «γυρίζω, περιστρέφω»)

Η ρίζα στρεφ-/στροφ- αποτελεί μια από τις πιο παραγωγικές και σημασιολογικά πλούσιες ρίζες της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, περιγράφοντας την κίνηση της περιστροφής, της στροφής, της μεταβολής ή της ανατροπής. Από την απλή φυσική κίνηση έως τις πιο σύνθετες μηχανικές και φιλοσοφικές έννοιες, η ρίζα αυτή έχει γεννήσει μια πληθώρα λέξεων που διατηρούν τον πυρήνα της περιστροφικής κίνησης. Η σημασία της επεκτείνεται από την κυριολεκτική στροφή ενός αντικειμένου στην μεταφορική «στροφή» της τύχης ή της σκέψης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Δύο χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την ποικιλία χρήσεων του στροφέως.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΤΡΟΦΕΥΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised Supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Τίμαιος, επιμέλεια John Burnet, Oxford University Press, 1903.
• Όμηρος — Οδύσσεια, επιμέλεια D. B. Monro και T. W. Allen, Oxford University Press, 1917.
• Αριστοτέλης — Περί Ουρανού, επιμέλεια D. J. Allan, Oxford University Press, 1955.
• Ήρων ο Αλεξανδρεύς — Μηχανική, επιμέλεια A. G. Drachmann, Copenhagen, 1963.
• Πτολεμαίος — Αλμαγέστη, επιμέλεια G. J. Toomer, Springer, 1984.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Klincksieck, Paris, 1968-1980.