ΣΥΛΛΗΨΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η σύλληψις (θηλ. ουσιαστικό) προέρχεται από το ρήμα συλλαμβάνω και έχει ως πρωταρχική σημασία την «πράξη του συλλαμβάνειν». Αυτό μπορεί να αναφέρεται τόσο σε μια φυσική πράξη, όπως η σύλληψη ενός ζώου, ενός εχθρού, ή ακόμη και η σύλληψη ενός εμβρύου (εγκυμοσύνη), όσο και σε μια πιο αφηρημένη, όπως η σύλληψη μιας ιδέας ή η κατανόηση ενός νοήματος.

Στην κλασική ελληνική γραμματεία, η λέξη χρησιμοποιείται σε διάφορα πλαίσια. Στο ιατρικό πεδίο, ιδίως στον Ιπποκράτη, αναφέρεται στην εγκυμοσύνη. Στο στρατιωτικό και νομικό πλαίσιο, δηλώνει την αιχμαλωσία ή τη σύλληψη ενός προσώπου. Ωστόσο, η φιλοσοφική της διάσταση, που αφορά την πνευματική «σύλληψη» ή «κατανόηση» (κατάληψις, ἀντίληψις), είναι αυτή που της προσδίδει ιδιαίτερο βάθος, ειδικά στους Στωικούς φιλοσόφους.

Η σημασία της λέξης εξελίχθηκε, καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα εννοιών που σχετίζονται με την πράξη του «λαμβάνειν» (παίρνω, πιάνω) σε συνδυασμό με το πρόθημα «συν-» (μαζί). Έτσι, η σύλληψις μπορεί να σημαίνει την πράξη του να «πιάνεις μαζί», να «συγκρατείς», να «κατανοείς» ή να «συλλαμβάνεις» με την έννοια της σύλληψης ενός εγκλήματος ή μιας ιδέας. Η πολυπλοκότητα της έννοιας την καθιστά κεντρική σε πολλούς τομείς της αρχαίας σκέψης.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Φυσική σύλληψη, εγκυμοσύνη — Η πράξη της σύλληψης ενός εμβρύου στη μήτρα. Συχνή χρήση στην ιατρική γραμματεία, π.χ. στον Ιπποκράτη.
2. Σύλληψη, αιχμαλωσία — Η πράξη του να πιάνεις ή να συλλαμβάνεις ένα άτομο (π.χ. εχθρό, εγκληματία) ή ένα ζώο. Χρησιμοποιείται σε στρατιωτικά και νομικά κείμενα.
3. Κατανόηση, αντίληψη — Η πνευματική πράξη της σύλληψης ή κατανόησης μιας ιδέας, έννοιας ή επιχειρήματος. Κεντρική σημασία στη φιλοσοφία, ιδίως στους Στωικούς.
4. Περίληψη, συνοπτική παρουσίαση — Η πράξη του να συγκεντρώνεις και να παρουσιάζεις συνοπτικά ένα θέμα ή μια ιδέα. Συναντάται σε ρητορικά και λογοτεχνικά κείμενα.
5. Έναρξη, αρχή — Η αρχή ή η έναρξη μιας πράξης ή μιας κατάστασης, συχνά με την έννοια της «σύλληψης» της ευκαιρίας.
6. Επίθεση, προσβολή — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να σημαίνει την πράξη της επίθεσης ή της προσβολής, δηλαδή το «πιάσιμο» του αντιπάλου με επιθετικό τρόπο.
7. Συμφωνία, συναίνεση — Σπανιότερα, η σύλληψις μπορεί να υποδηλώνει την επίτευξη συμφωνίας ή συναίνεσης, δηλαδή το «πιάσιμο» κοινού τόπου.

Οικογένεια Λέξεων

λαβ-/ληβ-/ληψ- (ρίζα του ρήματος λαμβάνω, σημαίνει «παίρνω, συλλαμβάνω»)

Η ρίζα λαβ-/ληβ-/ληψ- είναι μία από τις πιο παραγωγικές και θεμελιώδεις ρίζες στην αρχαία ελληνική, εκφράζοντας την ενέργεια του «παίρνω», «πιάνω», «συλλαμβάνω» ή «λαμβάνω». Από αυτή τη βασική έννοια, αναπτύχθηκε ένα ευρύ φάσμα σημασιών, από την κυριολεκτική αρπαγή μέχρι την πνευματική κατανόηση. Η ρίζα αυτή, συχνά σε συνδυασμό με προθέματα, δημιούργησε μια πλούσια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν διάφορες μορφές λήψης, κατάληψης, αντίληψης και περιεκτικότητας, καθιστώντας την κεντρική για την έκφραση της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης με τον κόσμο και τη γνώση.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η ποικιλία των χρήσεων της σύλληψις αντικατοπτρίζεται σε σημαντικά κείμενα της αρχαιότητας:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΥΛΛΗΨΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG), 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque: histoire des mots. Paris: Klincksieck, 1968-1980.
• Plato — Republic (Πολιτεία), Loeb Classical Library.
• Aristotle — De Anima (Περί Ψυχής), Loeb Classical Library.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge University Press, 1987.
• Nestle-Aland — Novum Testamentum Graece, 28th ed. Deutsche Bibelgesellschaft, 2012.