ΣΥΜΒΕΒΗΚΟΣ

Ορισμός

Κατά την κλασική ελληνική, και ιδίως στην αριστοτελική φιλοσοφία, το «συμβεβηκός» (εκ του ρήματος «συμβαίνω») αναφέρεται σε κάτι που «συμβαίνει» ή «συνυπάρχει» με ένα υποκείμενο, χωρίς να αποτελεί αναπόσπαστο ή ουσιώδες μέρος της φύσης του. Είναι η ιδιότητα που μπορεί να υπάρχει ή να μην υπάρχει σε ένα πράγμα, χωρίς αυτό να παύει να είναι το ίδιο πράγμα. Για παράδειγμα, το να είναι κανείς «λευκός» ή «μουσικός» είναι συμβεβηκός για έναν άνθρωπο, ενώ το να είναι «λογικό ζώο» είναι η ουσία του.

Ο Αριστοτέλης διακρίνει το συμβεβηκός από την ουσία (οὐσία), η οποία είναι το καθαυτό είναι ενός πράγματος, αυτό που το καθιστά αυτό που είναι. Το συμβεβηκός, αντίθετα, είναι μια κατηγορία του όντος που δεν έχει αυτόνομη ύπαρξη, αλλά υπάρχει μόνο εντός ή σε σχέση με μια ουσία. Αυτή η διάκριση είναι κεντρική στην κατανόηση της οντολογίας του Αριστοτέλη και επηρέασε βαθιά τη δυτική μεταφυσική.

Πέρα από τη στενά φιλοσοφική του χρήση, η λέξη μπορεί να σημαίνει γενικά «γεγονός», «περιστατικό», «συμβάν» ή «αποτέλεσμα». Στην καθημερινή γλώσσα, υποδηλώνει κάτι που συμβαίνει τυχαία ή συμπτωματικά, χωρίς να είναι αναγκαίο ή προκαθορισμένο. Η σημασία της λέξης εξελίχθηκε από την απλή έννοια του «αυτού που συμβαίνει μαζί» σε έναν περίπλοκο φιλοσοφικό όρο που καθορίζει τη σχέση μεταξύ ιδιοτήτων και υποκειμένων.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αυτό που συμβαίνει, γεγονός, περιστατικό — Η γενική σημασία της λέξης, αναφερόμενη σε οτιδήποτε συμβαίνει ή λαμβάνει χώρα. Χρησιμοποιείται συχνά στον πληθυντικό, «τα συμβεβηκότα», για να δηλώσει τα γεγονότα ή τις περιστάσεις.
2. Φιλοσοφικός όρος: Ιδιότητα μη ουσιώδης, παρεπόμενο, τυχαίο — Στην αριστοτελική φιλοσοφία, το συμβεβηκός είναι μια ιδιότητα που ανήκει σε ένα υποκείμενο αλλά δεν είναι αναγκαία για την ύπαρξή του ως αυτό που είναι. Αντιδιαστέλλεται από την ουσία (οὐσία).
3. Τυχαίο συμβάν, σύμπτωση — Κάτι που συμβαίνει χωρίς συγκεκριμένη αιτία ή σκοπό, απλώς ως αποτέλεσμα της τύχης. Η έννοια της απρόβλεπτης εμφάνισης.
4. Αποτέλεσμα, συνέπεια — Το συμβεβηκός μπορεί να αναφέρεται και στο αποτέλεσμα ή τη συνέπεια μιας πράξης ή μιας κατάστασης, αυτό που προκύπτει από κάτι άλλο.
5. Περίσταση, συνθήκη — Οι συνθήκες ή οι περιστάσεις που συνοδεύουν ένα γεγονός ή μια κατάσταση, χωρίς να είναι η ίδια η ουσία του.
6. Γραμματικός όρος: Επίρρημα — Σε μεταγενέστερη γραμματική χρήση, το «συμβεβηκός» χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το επίρρημα, ως λέξη που «συμβαίνει» ή συνοδεύει ένα ρήμα ή επίθετο για να το προσδιορίσει.

Οικογένεια Λέξεων

βα- / βαιν- (ρίζα του ρήματος βαίνω, σημαίνει «πηγαίνω, βαδίζω»)

Η ρίζα «βα-» ή «βαιν-» είναι μία από τις πιο θεμελιώδεις ρίζες της ελληνικής γλώσσας, εκφράζοντας την έννοια της κίνησης, του βήματος και της μετάβασης. Από αυτήν προέρχονται αμέτρητες λέξεις που περιγράφουν κάθε μορφή μετακίνησης, τόσο κυριολεκτικής όσο και μεταφορικής. Με την προσθήκη προθεμάτων, η ρίζα αυτή αποκτά εξειδικευμένες σημασίες, όπως η είσοδος, η έξοδος, η διάβαση, ή, στην περίπτωση του «συμβαίνω», η συνάντηση και η συνύπαρξη. Η οικογένεια αυτή αναδεικνύει την ικανότητα της ελληνικής να δομεί σύνθετες έννοιες από την απλή ιδέα της κίνησης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Το «συμβεβηκός» είναι ένας όρος που καθορίστηκε από τον Αριστοτέλη, και τα σημαντικότερα χωρία προέρχονται από τα έργα του:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΥΜΒΕΒΗΚΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Αριστοτέλης — Μετά τα Φυσικά. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα, 1999.
• Αριστοτέλης — Κατηγορίαι. Εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη, 2000.
• Ross, W. D. — Aristotle. Methuen & Co. Ltd., London, 1923.
• Barnes, J. — The Cambridge Companion to Aristotle. Cambridge University Press, Cambridge, 1995.
• Graham, D. W. — The Texts of Early Greek Philosophy: The Complete Fragments and Selected Testimonies of the Major Presocratics. Cambridge University Press, Cambridge, 2010.